Savunma ve Havacılık Sanayii sektörümüzün 2021 yılı ihracatı pandemi (Covid-19 salgını) dönemine rağmen çok iyi idi. 2021 yılında Türk Savunma Sanayii İhracatı 3 milyar 255 milyon USD olarak gerçekleşti. Sektör, bu rakamla 2021 yılında yeni bir rekor kırdı. Belki de dünyada ekonomisi bir yıl içinde bu kadar çalkantı geçirip ona rağmen savunma sanayisi rekor kıran başka bir ülke yoktur. Tabii ki bunda pandemi etkisi de var. Ama görülen o ki pandeminin rakam veya ivme olarak en az etkilediği savunma sanayi verilerinden biri de Türkiye’ye ait. Gerçekten de Türk savunma sanayii her şeye rağmen yine şaşırttı.
Türkiye garip bir ülke. Ülkenin ekonomik trendlerinin bırakın günlük hayattaki alış-verişe yansımasını, lise son sınıf öğrencilerinin üniversite bölüm veya meslek tercihlerini bile radikal şekilde değiştirirken, savunma sanayi verilerini sanki hiç olumsuz etkilemiyor olması, savunma sektörünün ülkedeki en sağlam, istikrarlı ve gelecek vaat eden sektörlerden biri olduğunun ispatı gibi.
Son yıllardaki savunma sanayii ürünleri ihracat rakamlarına bir göz atarsak;
-2019 yılı: 2 milyar 740 milyon USD
-2020 yılı: 2 milyar 279 milyon USD (Pandemi etkisi)
-2021 yılı:3,255 milyar USD değerindeki ihracat rakamı ile tüm zamanların rekoru.
Diğer yandan sektör tarafından 2021’de en fazla ihracat gerçekleştirilen ilk 6 ülke listesinde de çok ilginç;
1-ABD: 1,1 milyar USD
2-Azerbaycan: 202,2 milyon USD (Savaş etkisi)
3-Katar: 180,5 milyon USD
4-BAE: 161,5 milyon USD
5-Fas: 159,6 milyon USD
6-Almanya: 154,6 milyon USD.
Sadece Aralık 2021 rakamları baz alındığında ise savunma sanayi ürünleri ihracat ettiğimiz ülkeler içinde Fransa bile listede kendisine yer bulmuş. İlk 6 ülke şöyle; ABD, Fas, Bangladeş, Etiyopya, Kırgızistan ve Fransa.
Pe ki bu ihracatlarda öne çıkan ürünler hangi türler veya alanlarda? Önce bunları sıralayalım:
-İnsansız hava sistemleri
-Muharip ve yardımcı sınıf gemiler
-Zırhlı kara araçları
-SİHA ve insanlı uçaklarda kullanılan akıllı mühimmatlar, lazer güdümlü hafif roketler
-Çok namlulu top sistemleri ve kara-deniz araçları için uzaktan kumandalı makineli top sistemleri
-Topçu roketleri
-Mermi-fişek benzeri sarf ürünleri ve hafif silahlar
-Platform, tesis ve personel bazında kullanılan sivil-askeri amaçlı her türlü elektronik haberleşme ve veri aktarım sistemleri
-Elektro-optik keşif/gözetleme sistemler gibi her türlü elektronik, elektro-optik ve aviyonik sistemler.
-Taarruz Helikopterleri (Filipinlere T-129 ATAK ihracı)
-Savaş yönetim sistemi yazılım ve donanımları, benzeri askeri veya silah platformlarında kullanılan yazılımlar
-F-35, Boeing model sivil uçaklar, AIRBUS model sivil uçaklar, A400M, Agusta helikopter gibi ortak havacılık platformları projeleri veya alt yüklenici olarak üretilen gövde ana bölümleri ve yüzerlerce çeşit komponent. (Agusta için 2021 yılı içinde komponent veya gövde üretimi yapılıp yapılmadığından emin değilim).
-Aynı şekilde bir önceki maddede bahsedilen platformların bazılarının motor parçalarının üretilip ihraç edilmesi. (Türkiye’de hiç uçmayan yani envanterde olmayan sivil uçaklar için de olabilir, alt yüklenici olarak TUSAŞ üretimlerinden bahsediyorum.)
-Avcılık sektörüne hitap eden av tüfekleri sektöründeki tüfek ve diğer ürünler (bunların tamamı diğer sektörlerdeki gibi karma değil, tamamı özel firma devlet firması ihracatı yok. Bildiğim kadarı ile)
-Piyade unsurlarının kullandığı çeşitli teçhizatlar.
İlla ki şu an aklıma gelmeyen veya bilmediğim irili ufaklı çok daha fazla ürün vardır. Bu konuda SSB’nin yayınladığı kataloglar var. Ancak ben daha çok ürünün fiziki büyüklüğü veya stratejik önemi-fiyatı-teknolojik seviyesi bazında aklıma gelen en önemlilerini sıraladım.
Şimdi de milli veya yerli veya hem milli hem yerli olarak üretilen ve 2021 yılında lansmanı yapılan veya envantere alınan yani teslim edilen ürünlerin göze çarpanlarını sıralayalım. Yine öncelikle havacılık platformlarından başlayalım ve füzelerle devam edelim.
-SİHA ihracatlarının hızla devam ettiği 2021 yılında 3 yeni SİHA ile tanıştık daha doğrusu envantere alındı. Biri Baykar Savunma AKINCI, diğeri TUSAŞ AKSUNGUR. Her ikisi de çift motorlu ve MALE sınıfında idi ki AKINCI’nın yeni motorlar ile irtifa sınırının 40.000 feet’in üzerine çıkarabilmesi durumunda HALE sınıfına terfisi söz konusu olabilir. Ayrıca henüz geliştirme aşamasında olan ve TCG Anadolu’ya inip-kalkabilmesi için geliştirilen TB-3 de var.
-T-129 ATAK taarruz helikopteri FAZ-2 teslimatları
-MMU’da ilk parçanın üretilerek montajın fiilen başlaması
-T-625 GÖKBEY helikopteri prototipleri üretildi ve test uçuşları TS-1400 yerli helikopter motoru ile devam ediyor.
-110 tane üretilecek T-70 Blackhawk helikopterleri için lisans altında yerli üretim modeli ile üretilen helikopter motorları ve helikopterlerin ortak üretimi devam ediyor.
-HAVA SOJ uçakları modifikasyon ve testleri hızla devam ediyor
-F-16 yarı ömür modenizasyonu konusundaki üretimler
-F-35’e üretilen ve teslim edilen orta gövde ve diğer 9 firmanın F-35 için ürettiği diğer ürünlerin teslimatları.
-C-130 modernizasyonu faaliyetleri
-Milli hava-hava füze ailesi Göktuğ füzelerinden önce kısa menzilli Bozdoğan’ın sonra da aktif radar güdümlü orta menzilli Gökdoğan’ın gerçek hava hedefine (hedef drone), gerçek uçaktan (401.Filo F-16’sı) test atışları ve geliştirme sürecinde sona yaklaşılması.
-Yine TÜBİTAK SAGE’nin yeni modüler konpakt akıllı mühimmat ailesi KUZGUN serisinin tanıtılması.
-TEBER, HKG, SARP-83 vb. diğer akıllı mühimmatlardaki teslimat, test atış vb. süreçlerin yansıması.
-ROKETSAN’ın TRLG-122 Lazer Güdümlü Karadan Karaya Füze (Topçu roketi) gibi yeni ürünlerinin çıkması
-ATMACA gemisavar füzesinin yılın sonuna doğru Türk Dz.K.’ne teslimi ve muharip gemilere yüklenmesi. Ayrıca yıl içinde IDEF21’de kara hedeflerine taarruz maksatlı seyir füzesi versiyonu olan ATMACA KKK’nın tanıtılması
-TÜBİTAK-SAGE’nin SOM seyir füzesi (ALCM) teslimatları devam ederken C1, C2 versiyonları ve F-35 için üretilmiş SOM-J’nin 401.filo F-4E 2020’ler ile teste çıkması
-ATMACA ve SOM ailelerini uçuran Fransız malı turbojet motorun değiştirilmesi amacı ile KALE grubu tarafından geliştirilen yerli turbojet motorun KTJ3200’ün geliştirme faaliyetinin bitmesi ve seri üretime geçilmesi
-ROKETSAN’ın MAM ailesinin yeni üyesi MAM-T ve benzeri yeni çıkardığı mühimmatları testleri ve bazılarının envantere alınması hatta SİHA’lara yüklenmesi
-ASELSAN HİSAR-A+’dan sonra HİSAR-O+ orta irtifa hava savunma sisteminin son testlerinin de bitirilerek envantere alınacak hale gelmesi. Ayrıca daha yüksek irtifaya hitap eden HİSAR RF ve SİPER Blok1’in test atışlarının gerçekleşmesi
-KORKUT çok namlulu top sistemi, çekili Oerlikon uçaksavar top sistemleri ve bunları idare eden KALKAN radarı ve atış-kontrol/komuta-kontrol istasyonundan oluşan komple bir hava savunma bataryalarının sistem olarak komple teslimatlarının yapılması
-KORKUT’un deniz konuşlu versiyonu olan GÖKDENİZ çok namlulu top sisteminin ihracı yanında Türkiye’de de teslimata yaklaşması ve İSTİF sınıfı ve diğer üretilecek muharip gemilerde kullanılacak olması.
-Bu arada MKE’in yeni milli baş topunu üretmesi ve test atışlarının başlaması. Ayrıca “yerli CIWS” şeklinde meşhur olan 20 mm Yakın Hava Savunma Sistemi’nin testlere başlaması
-PARS ve benzeri zırhlı araçlar üzerine tanksavar füzelerin uygulanması
-İSTİF sınıfı firkateynlerin inşasının başlaması
-Lojistik destek gemisi TCG.Yzb.Güngör Durmuş’un envantere alınması
-TCG Ufuk istihbarat (resmi olarak eğitim-test gemisi olarak geçiyor) gemisinin envantere alınması
-Reis sınıfı havadan bağımsız tahrik sistemine sahip ilk denizaltının suya indirilmesi ve liman testlerine başlaması, diğer denizaltıların kızağa alınması
-ROKETSAN’ın ORKA hafif sınıf, AKYA ağır sınıf torpidolarının teslimat noktasına gelmesi, ayrıca eğitim torpidosu teslimatları
-ZARGANA Denizaltılar İçin Torpido Karşı Tedbir Sistemi teslimatı
-TÜBİTAK-BİLGEM’in MÜREN PREVEZE Savaş Yönetim Sistemi (SYS) denizaltılar için geliştirmesi ayrıca HAVELSAN’ın ADVENT (Ağ Destekli Veri Entegre) SYS’nin yani gemiler için üretilen savaş yönetim sistemi yazılım ve donanımının ihraç edilmesi yanında kendi gemilerimizde uygulanması
-ARES ve METEKSAN’ın ULAQ SİDA ile sürpriz yapması ve ürünün nerede ise çıkar çıkmaz ihraç konumuna gelmesi (İnsansız susütü silahlı deniz aracı)
-ROKETSAN’IN ALKA Yönlendirilmiş Enerji Silah Sistemi (drone/SİHA vurmak için) teslimata hazır hale gelmesi
-METEKSAN’ın da Lazer Elektronik harp sitemi (DRICM) adında yeni bir ürün çıkarması (Düşmanın lazer ve kızılötesi füze sistemlerinin arayıcı başlığını karıştırarak hava savunma yapan bir sistem)
-ASELSAN’ın milli radar sistemleri ve erken uyarı kontrol sistemleri konularında çıkardığı yeni ürünlerin teslim edilmesi veya teslim aşamasına yaklaşması. Örneğin Erken ihbar radarı EİRS veya yeni elektronik harp sistemi mobil araç üzerindeki VURAL (REDET-2)
-TCG ANADOLU Havuzlu Çıkarma Gemisi’nin liman testlerine başlaması ve teslimata yaklaşması
-Bu gemi için üretilen FNSS ZAHA amfibi zırhlı çıkarma aracının mayın testlerini de geçerek teslimata yaklaşması
-Fırtına-2 ve diğer top sistemlerindeki gelişmeler. Özel firmaların çok sayıdaki zırhlı personel taşıyıcı ve taktik tekerlekli zırhlı araçlardaki ihracatı ve TSK’ya teslimatları
-Altay tankında ilk tankın montajına başlanması ve güç grubu ile Şubat ayında Güney Kore ile anlaşma imzalanmasının beklendiğinin açıklaması
-Milli MANPADS Sungur’un seri üretime başlaması
-P-72 deniz gözetleme/karakol/denizaltı harbi görevli uçaklardan birinin (dördüncü) daha teslim edilmesi
Son olarak yukarıdakiler gibi milli sistemler değil ama yerli üretim/montaj yapılacağı için 2021’in en önemli gelişmelerinden F-35 programından resmi olarak çıkarılmamız ve Türkiye’nin ABD’den 40 adet F-16C Blok70 uçağı ve elindeki 80 adet F-16’yı da Blok70 seviyesine çıkarmak için modernizasyon kiti talebinin resmen iletmesini sayabiliriz.
Haftaya görüşmek üzere.
Hakan KILIÇ
@hkilichsword
