Bildiğiniz üzere ROKETSAN A.Ş. yeni bir seyir füzesi tanıttı. Havadan (uçak, helikopter, SİHA) gemilerden, insansız suüstü aracından, kıyı konuşlu mobil araçlardan ve sabit lançerlerden atılabilen orta menzilli bir seyir füzesi. Bu kadar farklı platformdan kullanılabilmesi bile ne kadar başarılı bir ürün olacağını gösteriyor.

Savunma medyası ve web ortamında füzeni özelliklerini merak eden herkes zaten okudu, dinledi. Birçok yerde anlatıldığı için burada yeniden teknik değerlerini ve kabiliyetlerini anlatmaya gerek yok. Zaten ROKETSAN A.Ş. genel müdürü Sayın Murat İkinci çeşitli görseller eşliğinde basın toplantısında füzeyi ayrıntılı tanıtmıştı ve bunlar medyaya yansıdı.

Ben ise bugün sizlere, tanıtımdaki teknik konuları anlayamamış veya çeşitli çıkarımlar yaparak bunları doğrulatmak isteyen pek çok takipçimin sorduğu sorulardan bir demet yaparak, cevap vermek istiyorum. Bunları sıralarken dikkate aldığım tek kriter de en çok sorulan soru olması olacak.

-Daha uzun menzilli SOM seyir füzemiz varken, üstelik ikisi de ALCM yani havadan atılan seyir füzesi iken ÇAKIR seyir füzesine ne gerek vardı?

SOM orta boy büyüklükte bir füze. ÇAKIR’a göre daha uzun menzilli, daha büyük ve daha büyük harp başlığı taşıyor. ÇAKIR ise bir alt menzilde, ebatta, kategoride diyebiliriz. Savaşta maliyet-etkilik denen bir kavram var. Küçük bir tekneye, hücumbota 2 tane SOM atmak ile ÇAKIR atmak yanı şey değil. Diğer yandan SOM sadece F-4E, F-16, Akıncı, Aksungur’dan bırakılma imkanı varken, Çakır; F-16, F-4E, Akıncı, Aksungur, helikopterler, ULAQ SİDA (İnsansız silahlı suüstü aracı), Deniz Karakol Uçakları, vb. tüm hava ve deniz platformlarında taşınacak kadar küçük. Dolayısı ile SOM’a göre bu avantajı var veya bu açığı dolduracak. Ayrıca kıyı konuşlu kamyon veya sabit kanister içinde kara konuşlu kıyı savunma sistemi olarak da kullanılabilir. Geliştirilmekte olan turbofan motorlu Baykar MİUS/Kızıl Elma SİHA’sında da kullanılması planlanıyor.

-Hibrit Arayıcı Başlık ne demek? Dünyada örneği var mı? Ne işe yarar? Atmaca’da da kullanılacak mı?

Dünyada çok az da olsa örneği var. Türkiye’de ise ilk kez Hibrit Arayıcı Başlıklı/ Dual Seeker/Çift Arayıcı Başlıklı bir seyir füzesi olmuş olacak. Aslında daha önce KARA ATMACA seyir füzesi için de bu gündeme gelmişti. Ancak bu füze de henüz test atışı yapmadı. Çift arayıcı başlığın amacı gemisavar amaçlı atıldığında limanda demirli gemilerin arkadaki dağ-tepe sebebi ile füzenin aktif radar arayıcı (RF) başlığından kurtulma şansını yok etmek. Bazen arkadaki dağ silueti füze radarının gemiyi fark etmesini engelliyor. Bu yüzden ilk atıldığında radyo frekans-veri bağı ile uçan füze terminal aşamanın ilk kısmında aktif radar arayıcı başlığını yani füze burnundaki radarı çalıştırır. Ancak ÇAKIR’a bunu hemen önüne bir kızılötesi görüntüleme arayıcı başlık IIR başlık yerleştirilmiştir. Bu ikisinin beraber görev yapacak şekilde yerleştirilebilmesi de apayrı bir teknolojidir. Tabii olarak IIR en önde RF anteni ise daha geride açılı olabilir. Doğrusu ÇAKIR’da nasıl yerleştirilmiş henüz görmedik. Sonuçta terminal aşamanın son safhasında IIR başlık ile gemiyi kızılötesi (infrared) gören füze, arkadaki dağ-tepe ile gemiyi asla karıştırmadan tam isabet kaydeder.

-ÇAKIR tek başına bir gemiyi batırabilir mi?

Atmaca, SOM, SOM-J, ÇAKIR, SLAM-ER, Popeye, Harpoon gibi Türk Silahlı Kuvvetleri envanterindeki yerli veya ithal gemisavar füzeler büyüklükleri nispetinde harp başlıkları taşımaktadır. Tabii ki bir gemiye Atmaca, Harpoon gibi gemisavarlar füze isabeti ile diğerleri aynı şey değildir ama tek vuruşta gemi batırmak çoğu zaman zordur. Ancak savaşta amaç zaten tek bir füze isabeti ile gemiyi 5-10 dakikada batırmak değil, gemiye bir şekilde isabet kaydetmektir. Günümüzün harp gemileri, İkinci Dünya Savaşı’ndakiler gibi çoğu sistemi mekanik/manuel sistemler olup bunlarla savaşan ve manevra yapan gemiler değildir. Günümüzdeki gemiler tamamen radar/sonar/veri bağı/IFF anteni/SATCOM vb. sensör ve elektronik ekipmanlar yardımı ile manevra yapar ve savaşır.

Dolayısı ile modern bir geminin nötralize edilmesi veya savaştan alıkonması için füzenin muhakkak makine dairesine, cephaneliğe veya SHM’ye (Savaş Harekat Merkezi) girmesi şart değildir. İsabet alan gemide harp başlığının blast etkisi ile birçok sensör bozulacak ve yerine göre gemi ya manevra kabiliyetini veya savaşma yeteneğini yitirecektir. Mesele gemiye ÇAKIR mı isabet etti, ATMACA mı değil, helikopterden dahi atılabilen bir gemisavar olması, bunun için çeşitli arayıcı başlık alternatiflerinin olması veya küçük bir gemiye daha maliyet etkin bir füze atılması veya çoklu saldırı yani düşmanı füzeye sature etme taktiği ile çok sayıda gemisavar ateşleme lüksünün olabilmesidir. Sonuç olarak önemli olan isabet edebilmesi. Sonrasında savaşmaya devam edebilecek bir gemi hala savaşabildiği için çok çok şanslı gününde, çok gereksiz bir yerinden isabet almış demektir. Hatta en gereksiz yerinden isabet aldığı halde diğer elektronik sistemleri zarar görmediği için çok şanlı ve riskli durumdadır denebilir.

-ÇAKIR SW, ÇAKIR LIR ne demek?

ÇAKIR SW, ÇAKIR seyir füzesinin çok sayıda ateşlenmesi durumunda birlikte sürü drone’lar gibi hareket eden sürü (swarm) mantığında veri bağı ve yapay zeka uygulanacak verisyonu.

ÇAKIR LIR ise: sahte hedef (decoy) şeklinde elektronik harp başlığı barındıracak modeli olacak. Henüz açıklanmadığı için net olmamakla birlikte sarf edilebilir bir EH harp başlığı örneğin kendisini bir füze değil bir SİHA gibi veya hedefe saldırmaya gelen bir F-16 kolu gibi gösterecek. Böylece gerçek taarruz paketi düşman hava savunması ÇAKIR LIR’larla uğraşırken hedefine gerçek füzeleri ateşlemiş olacak.

Ayrıca info-grafikte görüldüğü gibi ÇAKIR AS ve ÇAKIR CR versiyonları da var.

-“150+ km”deki “+” ne demek? Gerçek menzili kaç km?

ÇAKIR 150 km menzili ile 250 km yukarısı menzile sahip ATMACA ve SOM, SOM-J’den daha kısa menzilli ancak füze daha küçük gövde ve harp başlığına sahip olduğu için ÇAKIR’ın da 250 km menzili bulacağı tahmin edilmekte.

-Neden SOM motoru KTJ-3200 yerine KTJ-1750 motoru kullanılıyor?

Çünkü ÇAKIR daha küçük bir füze. Bu sebeple daha küçük bir turbojet motor kullanacak.

-Ne zaman seri üretime geçecek?

ÇAKIR, SSB projesi değil, ROKETSAN’ın öz kaynakları başlatıldı ve finanse ediliyor. İlk test atışı 2022 yılında, seri üretim ve platformlara entegrasyon sürecinin de 2023 yılında yapılması hedefleniyormuş.

-ÇAKIR’ın yurt dışında muadili var mı? En çok hangi füzeye benziyor ve yerli Penguin füzesi demek doğru mu?

Öncelikle belirtmek isterim ki, AGM-119 Penguin gemisavar füzesi ile kıyaslamak veya benzetmek yanlış. Bu “Yerli Penguin” hikayesi, füzenin ilk zamanlarında Türkiye helikopterden atılan bir orta menzilli gemisavar füzesi geliştirecek haberleri ve beklentisinden doğdu. Ancak ortaya Penguin’den çok daha üstün bir füze çıktı. Zaten Penguin kısa menzilli ve katı yakıt roket motorlu. Oysa ÇAKIR turbojet motorlu.

Dolayısı ile ÇAKIR’ın dünyada başka benzerleri var ama hemen söyleyeyim böyle çift arayıcı başlıklı (dual seeker) olan çok az. ÇAKIR illa bir füzeye benzetilecek ise yani muadili İsrail’in Delilah seyir füzesi. O da hava platformlarından bırakılabiliyor ve 250 km menzilli. Ancak bizim füzemiz yukarıda anlattığım gibi çok daha farklı türdeki platformdan ateşlenebilecek.

Sonuç olarak ÇAKIR, havadan atılan lazer güdümlü akıllı mühimmatlar ile SOM-J, SOM, ATMACA ve geliştirilme süreci devam eden uzun menzilli seyir füzesi GEZGİN arasındaki boşluğu dolduracak. ÇAKIR’ın buradaki yeri akıllı mühimmatlar ile SOM-J seyir füzesi arasındaki kademe olabilir. Diğer bir bakış açısı ile ÇAKIR modüler yapısı ile tıpkı geliştirilme aşamasındaki KUZGUN füze ailesi gibi harp başlığı, arayıcı başlık alternatifleri sayesinde daha uzun menzilli seyir füzelerin yanında çok daha maliyet-etkin ve harekat ortamında kullanımı daha yaygın ve kolay bir füze olabilir.

Hakan KILIÇ

Savunma Analisti

@hkilichsword