İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü soruşturma kapsamında Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı tarafından yaş sebze ve meyve sektörüne ilişkin hazırlanan iki raporda, ürünlerin üreticiden tedarikçilere ve perakende kanallarına uzanan satış sürecindeki mali kayıtlar incelendi. Vergi müfettişlerinin üretici beyanları ile müstahsil makbuzları, e-faturalar, Hal Kayıt Sistemi verileri ve şirket kayıtlarını karşılaştırması sonucunda fiyat ve ürün miktarları arasında önemli farklılıklar tespit edildi.
14 Temmuz ve 3 Eylül 2026 tarihli iki rapor kapsamında toplam 41 riskli mükellef ayrıntılı incelemeye alındı. İncelemelerde bazı üreticilerin gerçekte sattıklarını beyan ettikleri fiyatların müstahsil makbuzlarında daha yüksek gösterildiği, ürün miktarlarının artırıldığı, ticari ilişkisinin bulunmadığını belirten kişiler adına belge düzenlendiği ve hayatını kaybetmiş kişilerin adına da müstahsil makbuzları oluşturulduğu kayıtlara geçti.
41 RİSKLİ MÜKELLEFİN KAYITLARI İNCELENDİ
Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının yaş sebze ve meyve sektörüne ilişkin iki kapsamlı raporunda 41 riskli mükellefin kayıtları ele alındı. Müfettişler inceleme sırasında çiftçilerin beyanlarını, şirketlerin müstahsil makbuzlarını ve e-faturalarını, Hal Kayıt Sistemi'ndeki bilgileri ve şirket kayıtlarını karşılaştırdı.
İncelemelerde üreticilerin beyan ettiği gerçek satış bedelleri ile bazı şirketlerin belgelerinde yer alan alış maliyetlerinin örtüşmediği belirlendi. Raporda yer alan örneklerde, üreticiden alınan ürünün fiyatının şirket kayıtlarında yükseltildiği ve kayıtlı alış maliyetinin satış fiyatına yaklaştırıldığı görüldü.
ÇİFTÇİ 6-8 LİRA DEDİ, MAKBUZA 28 LİRA YAZILDI
Raporlarda yer alan örneklerden biri mandalina satışlarına ilişkin oldu. Bir üretici mandalinayı kilogram başına 6-8 liradan sattığını beyan ederken aynı ürünün müstahsil makbuzunda kilogram başına 28 liralık maliyetle kayda geçirildiği belirlendi. İlgili firmanın aynı dönemdeki ortalama satış fiyatının ise kilogram başına 31,82 lira olduğu tespit edildi.
Başka bir üretici mandalinasını kilogram başına 12 liradan sattığını beyan etti. Aynı ürünün müstahsil makbuzundaki alış fiyatı 31,48 lira olarak kaydedilirken şirketin ortalama satış fiyatı 31,65 lira olarak belirlendi. Kayıtlara göre üreticinin beyan ettiği fiyat ile satış fiyatı arasında yaklaşık 20 lira bulunmasına rağmen belge üzerindeki alış ve satış fiyatı arasında yalnızca 17 kuruşluk fark oluştu.
ELMA, PATATES, ÜZÜM VE MANDALİNADA FİYAT FARKLARI
Fiyat farklılıklarının yalnızca tek bir üründe olmadığı raporlara yansıdı. Çiftçinin kilogramını 4-5 liradan sattığını belirttiği sanayi tipi elma, kayıtlarda 9,50 liralık alış maliyetiyle gösterilirken ürünün ortalama satış fiyatı 9,74 lira olarak belirlendi. Üreticilerin kilogramını 7-12 lira arasında sattıklarını beyan ettikleri patatesin belgelerde 20 liradan alındığı, ortalama 21,91 liradan satıldığı görüldü.
Kilogramı 28-29 liradan satıldığı belirtilen çekirdeksiz üzümün müstahsil makbuzundaki fiyatı 45 liraya çıkarken şirketin ortalama satış fiyatı 45,81 lira oldu. Üreticinin kilogram başına 16 liraya sattığını belirttiği mandalina ise belgelerde 32 lira alış maliyetiyle gösterildi ve ortalama 35,19 liradan satıldı.
LİMONDA 35 LİRALIK ÜRÜN MAKBUZDA 70-78 LİRA OLDU
Vergi Denetim Kurulu raporlarında limon üreticilerinin beyanlarına da yer verildi. Yaklaşık 50 ton limonu kilogram başına 45-50 liradan sattığını belirten bir üretici, kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatların 64 ile 72 lira arasında gösterildiğini söyledi.
Yaklaşık 25 ton limonu kilogramı 35 liradan sattığını ve o dönemde piyasa fiyatının yaklaşık 38 lira olduğunu belirten başka bir çiftçi ise adına düzenlenen makbuzlarda kilogram fiyatının 70-78 liraya çıktığını ifade etti. 35 yıldır çiftçilik yaptığını belirten başka bir üretici ilk kesimde limonu 55 liradan, ikinci kesimde ise 40 liradan sattığını, belgelerde ise kilogram fiyatının 70 lira olarak yer aldığını bildirdi.
Başka bir çiftçi ilk kesimde 100 ton limonu kilogramı 35 liradan, ikinci kesimde ise 100 ton limonu 40 liradan sattığını beyan etti. Aynı üreticinin adına düzenlenen belgelerde kilogram fiyatlarının 69 ile 72 lira arasında gösterildiği kaydedildi.
200 TON LİMON KAYITLARDA 633 TONA ÇIKTI
İncelemelerde yalnızca ürün fiyatlarında değil, satılan miktarlarda da farklılıklar belirlendi. Bir limon üreticisi 2025 yılında toplam 200 ton limon üretip sattığını belirtmesine rağmen adına 633 ton limon için müstahsil makbuzu düzenlendiğini ifade etti.
Başka bir üreticinin beyan ettiği 126 tonluk limon satışı ise kayıtlarda 328 tona çıktı. Üretici gerçek ticaret hacminin yaklaşık 2,5-2,6 milyon lira olduğunu belirtirken adına düzenlenen belgelerin toplam tutarının yaklaşık 10 milyon liraya ulaştığı belirlendi.
MUZDA 4,63 MİLYON LİRALIK TİCARET 8,49 MİLYON LİRA OLARAK KAYDEDİLDİ
Benzer miktar farklılıklarından biri muz satışlarında ortaya çıktı. Bir üretici yaklaşık 100-140 ton muz sattığını beyan ederken adına düzenlenen makbuzlarda ürün miktarının 192 ton olarak gösterildiğini belirtti.
Üretici, gerçekleştirdiği ticaretin gerçek tutarının yaklaşık 4,63 milyon lira olduğunu ifade etti. Belgelerde yer alan toplam tutarın ise 8,49 milyon liraya yükseldiği kaydedildi.
400-500 TON PATATES 1 MİLYON 741 BİN 840 KİLOGRAM OLARAK GÖSTERİLDİ
Patates üretimine ilişkin incelemede de üretici beyanları ile kayıtlar arasında büyük miktar farkları tespit edildi. Bir üretici yaklaşık 400-500 ton patatesi kilogram başına 7-12 lira arasında sattığını söyledi. Aynı üretici adına düzenlenen belgelerde ise 1 milyon 741 bin 840 kilogram patatesin kilogram başına 20 liradan satın alınmış gibi gösterildiği belirlendi.
Soğanda da benzer bir farklılık raporlara girdi. Yaklaşık 700 ton soğan sattığını belirten bir üretici, kendi adına düzenlenen müstahsil makbuzlarında miktarın 1.855 tona yükseldiğini ifade etti.
60 TON SARIMSAK MAKBUZLARDA 800 TON OLDU
Tümen Tarım’a ilişkin incelemede bir üreticinin sarımsak satışları da değerlendirildi. Üretici yaklaşık 60 ton sarımsak yetiştirdiğini ve ürününü kilogram başına 50 liradan sattığını beyan etti.
Vergi Denetim Kurulu raporunda aynı üreticinin adına düzenlenen müstahsil makbuzlarında toplam 800 ton sarımsak bulunduğu kaydedildi. Üreticinin beyan ettiği miktarla belgelerdeki miktar arasında 740 tonluk fark oluştu.
“FİRMAYA HİÇ ÜRÜN SATMADIM” BEYANLARI RAPORA GİRDİ
Vergi müfettişlerinin görüştüğü bazı kişiler, adlarına yüksek tutarlı müstahsil makbuzları düzenlenmesine rağmen ilgili şirketlere herhangi bir ürün satmadıklarını beyan etti. Bazı kişiler zirai faaliyette bulunmadığını, bazıları ise şirket çalışanı olduğunu ancak çiftçilik yapmadığını bildirdi.
Bir üretici yalnızca belirli ürünleri yetiştirdiği halde adına ahududu, incir, böğürtlen, elma ve kayısı gibi üretmediği ürünler için de belge düzenlendiğini ifade etti. Acar Agro'ya ilişkin incelemede ise bir üretici şirketi tanımadığını ve şirkete hiçbir ürün teslim etmediğini belirterek kendi adına kaydedilen satışların gerçek olmadığını beyan etti.
HAYATINI KAYBEDEN 49 KİŞİ ADINA 87 MAKBUZ
Raporlardaki tespitler arasında hayatını kaybetmiş kişilerin adına düzenlenen belgeler de yer aldı. Ahmet Demir'e ilişkin incelemede, daha önce yaşamını yitirmiş 49 kişi adına toplam 87 müstahsil makbuzu düzenlendiği belirlendi. Söz konusu belgelerin toplam tutarı 2 milyon 524 bin 987 lira olarak kayıtlara geçti.
Bigadiç Derin Tarım'a ilişkin incelemede hayatını kaybetmiş 6 kişi adına 16 belge düzenlendiği ve belgelerin toplam tutarının yaklaşık 5,88 milyon lira olduğu belirlendi. Beta Tropikal'e ilişkin incelemede de yaşamını yitirmiş 13 kişi adına belge düzenlendiğine yönelik tespitler raporlara girdi. VDK, kişilerin ölüm tarihlerinden sonra düzenlenen söz konusu belgeleri maliyetlerin istenilen seviyede oluşturulmasına imkan verebilecek belge düzeni açısından risk göstergesi olarak değerlendirdi.
TEDARİKÇİLERDEN ZİNCİR MARKETLERE MİLYONLARCA LİRALIK SATIŞ
Raporlarda incelemeye alınan tedarikçilerin büyük perakende şirketleriyle gerçekleştirdiği ticaret de yer aldı. Acar Agro’nun 2025 yılında en fazla satış yaptığı şirketin Yeni Mağazacılık A.Ş. olduğu ve buraya yaklaşık 709 milyon liralık satış gerçekleştirdiği kaydedildi. Aynı yıl Migros’a yapılan satışların yaklaşık 21,7 milyon liraya ulaştığı belirtildi.
2026 yılının ilk üç ayında Yeni Mağazacılık’a yaklaşık 193,2 milyon liralık, Tarım Kredi Kooperatifine 73,5 milyon liralık ve Migros’a 25,7 milyon liralık satış kaydı bulundu. Raporda ayrıca Akın Tarım’ın ŞOK, Kerem Sebze Meyve’nin ise BİM ile ticari ilişkileri bulunduğu belirtildi.
VDK RAPORUNDA MALİYET MEKANİZMASI
Vergi Denetim Kurulu raporlarında yer alan bulgulara göre incelenen örneklerde üretici ürünü gerçek piyasa fiyatından satarken üretici adına daha yüksek fiyat veya miktar içeren müstahsil makbuzları düzenlendi. Belgelerdeki yüksek bedeller şirketlerin kayıtlı alış maliyetlerini artırırken alış maliyetinin satış fiyatına yaklaşmasına neden oldu.
Vergi müfettişleri, söz konusu yöntemin yüksek satış fiyatlarının kayıtlar üzerinde daha düşük kâr marjıyla gerçekleşmiş gibi görünmesine ve elde edilen ekonomik faydanın vergi dışında bırakılmasına imkan sağlayabileceği değerlendirmesine raporlarda yer verdi.
TARLADAKİ FİYAT İLE BELGEDEKİ MALİYET ARASINDAKİ FARK
VDK tarafından tespit edilen örneklerde çiftçinin kilogramını 6-8 liraya sattığını beyan ettiği ürün 28 lira, 12 liraya sattığını belirttiği ürün 31,48 lira ve 7-12 liraya sattığını söylediği ürün 20 lira alış maliyetiyle kayıtlarda yer aldı. Kilogramı 4-5 liradan satıldığı beyan edilen başka bir ürün ise 9,50 liralık maliyetle belgelendirildi.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturmanın dayanakları arasında bulunan iki rapordaki tespitler, yaş sebze ve meyvenin üreticiden tedarikçiye ve perakende kanalına ulaşmasına kadar geçen süreçteki fiyat, miktar ve belge hareketlerini ortaya koydu.
