Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK), tasarruf finansman şirketlerinin fon yönetimi, yüksek tutarlı sözleşmeleri ve kişi veya risk gruplarıyla yapılabilecek sözleşmelere ilişkin yeni düzenlemeler yaptı. Finansal Kurumlar Birliği Başkanlığına gönderilen talimatla, tasarruf fon havuzlarında ve şirket hesaplarında biriken paraların hangi finansal araçlarda değerlendirilebileceği sınırlandırılırken, yüksek tutarlı sözleşmelere ilişkin eşikler yükseltildi ve belirli müşterilerde aşırı risk birikmesini engelleyecek yeni sınırlar getirildi.
Düzenlemeyle tasarruf finansman şirketlerinin yönettiği kaynakların daha likit ve görece düşük riskli finansal araçlarda tutulması amaçlandı. Şirketlerin hem tasarruf fon havuzlarında biriken müşteri kaynakları hem de kendi hesaplarındaki varlıkları açısından uygulanacak yeni kurallar, fon yönetiminde kullanılabilecek yatırım araçlarının kapsamını daraltıyor.
TASARRUF FONLARININ DEĞERLENDİRİLECEĞİ ALANLAR SINIRLANDIRILDI
BDDK’nın yeni düzenlemesine göre tasarruf finansman şirketleri söz konusu varlıkları yalnızca belirlenen finansal araçlarda değerlendirebilecek. Şirketler, katılım bankalarında açılacak Türk lirası cinsi özel cari hesapları veya katılma hesaplarını kullanabilecek.
Fonların değerlendirilebileceği bir diğer alan Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen Türk lirası cinsi yurt içi kira sertifikaları olacak. Altına dayalı kira sertifikaları ise düzenlemede izin verilen yatırım araçları arasında yer almayacak.
Türk lirası cinsinden ihraç edilen katılım esaslı yatırım fonları da belirli şartlarla kullanılabilecek. Yatırım fonunun risk değerinin 1 veya 2 olması gerekecek. Böylece daha yüksek risk taşıyan yatırım fonlarında tasarruf finansman kaynaklarının değerlendirilmesinin önüne geçilecek.
ŞİRKET HESAPLARINA DA İHTİYATLI KISITLAMALAR GETİRİLDİ
Yeni kurallar yalnızca müşterilerin ödemelerinin toplandığı tasarruf fon havuzlarıyla sınırlı tutulmadı. Tasarruf finansman şirketlerinin kendi hesaplarındaki kaynakların değerlendirilmesine ilişkin uygulamalar da daha ihtiyatlı bir çerçeveye alındı.
BDDK’nın belirlediği yapı kapsamında kaynakların kısa sürede nakde çevrilebilecek ve risk seviyesi daha düşük olan finansal araçlarda tutulması esas alınacak. Tasarruf finansman faaliyetlerinden kaynaklanan fonların yüksek riskli varlıklarda değerlendirilmesi yeni sınırlarla engellenecek.
GETİRİSİZ KALAN PARA İÇİN BİNDE 2 SINIRI
Tasarruf fon havuzlarında getiri elde edilmeden bekletilen para miktarına da yeni sınır getirildi. Günlük getirisiz bakiyenin, şirketin bir önceki ayın sonu itibarıyla hesaplanan toplam tasarruf fon havuzunun binde 2’sini aşmaması kararlaştırıldı.
Örneğin bir tasarruf finansman şirketinin önceki ay sonundaki tasarruf fon havuzunun 10 milyar TL olması halinde günlük getirisiz bırakılabilecek tutar, söz konusu binde 2 sınırı kapsamında en fazla 20 milyon TL olabilecek.
EFT KAPANIŞINDAN SONRA GELEN PARALAR ERTESİ GÜN HESAPLANACAK
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Elektronik Fon Transferi sisteminin kapanış saatinden sonra tasarruf fon havuzuna aktarılan tutarlar için ayrı bir uygulama yapılacak. EFT sisteminin kapanmasının ardından hesaba geçen paralar, aynı günün getirisiz bakiye hesabına dahil edilmeyecek.
Söz konusu tutarlar takip eden gün yapılacak hesaplamada dikkate alınacak. Böylece şirketlerin kontrolü dışında gün sonuna yakın gerçekleşen para transferlerinin günlük bakiye sınırlarında farklılık oluşturmasının önüne geçilecek.
YÜKSEK TUTARLI SÖZLEŞME SINIRI 5 MİLYON TL’YE ÇIKTI
BDDK, hangi tasarruf finansman sözleşmelerinin "yüksek tutarlı sözleşme" olarak değerlendirileceğine ilişkin parasal sınırları da güncelledi. Genel kapsamdaki sözleşmeler için daha önce 2 milyon 509 bin 800 TL olan yüksek tutarlı sözleşme eşiği 5 milyon TL’ye yükseltildi.
Böylece 5 milyon TL ve üzerindeki ilgili sözleşmeler, düzenlemede belirlenen yüksek tutarlı sözleşme kapsamına girecek. Güncelleme, tasarruf finansman sektöründeki sözleşme büyüklüklerinde ortaya çıkan artışla birlikte mevcut parasal eşiklerin yeniden belirlenmesini sağladı.
KONUT VE ÇATILI İŞ YERİNDE EŞİK 12,5 MİLYON TL OLDU
Konut veya çatılı iş yeri finansmanı sözleşmelerinde uygulanacak yüksek tutarlı sözleşme sınırı da artırıldı. Daha önce 6 milyon 274 bin 500 TL olan limit, yeni düzenlemeyle 12 milyon 500 bin TL’ye çıkarıldı.
Konut ve çatılı iş yeri finansmanı sözleşmelerinde 12 milyon 500 bin TL ve üzerindeki tutarlar yüksek tutarlı sözleşme kapsamında değerlendirilecek. Söz konusu sınır, tek bir kişinin kullanabileceği azami finansman tutarından farklı olarak şirketlerin yüksek tutarlı sözleşme yoğunluğunun hesaplanmasında kullanılacak.
YÜKSEK TUTARLI SÖZLEŞMELERE YÜZDE 5 SINIRI
BDDK, yüksek tutarlı sözleşmelerin şirketlerin toplam sözleşme portföyü içerisindeki payına da üst sınır getirdi. Yüksek tutarlı sözleşmelerin toplam tutarının ilgili dönemde yapılan tüm sözleşmelerin toplam tutarına oranı yüzde 5’i aşamayacak.
Düzenlemeyle şirketlerin portföylerinin sınırlı sayıdaki yüksek tutarlı sözleşmelerde yoğunlaşmasının önüne geçilmesi hedefleniyor. Riskin daha geniş bir müşteri ve sözleşme tabanına dağıtılması için sözleşme portföyünün büyüklüğüne bağlı oran sınırı uygulanacak.
2025’TEN SONRA KURULAN ŞİRKETLERE KADEMELİ GEÇİŞ
1 Ocak 2025 tarihinden sonra kurulan tasarruf finansman şirketleri açısından yüzde 5’lik sınıra doğrudan geçiş yerine kademeli bir uygulama öngörüldü. Yeni şirketlerin portföy oluşturma dönemleri dikkate alınarak daha yüksek oranların geçici olarak kullanılmasına izin verilecek.
Söz konusu şirketlerde yüksek tutarlı sözleşmelerin toplam sözleşmelere oranı 30 Haziran 2027 tarihine kadar yüzde 15 olarak uygulanacak. 1 Temmuz 2027 ile 31 Aralık 2027 tarihleri arasındaki dönemde ise oran yüzde 10’a düşürülecek.
Geçiş dönemlerinin tamamlanmasının ardından söz konusu şirketlerin de genel olarak belirlenen yüzde 5’lik sınıra uyum sağlaması gerekecek.
AYNI ŞİRKETTE EN FAZLA İKİ SÖZLEŞME YAPILABİLECEK
Risk yoğunlaşmasının önlenmesine yönelik en dikkat çeken düzenlemelerden biri, aynı kişi veya risk grubuyla yapılabilecek sözleşme sayısına ilişkin oldu. Yeni kurallara göre bir gerçek veya tüzel kişi ya da aynı risk grubunda bulunan taraflarla aynı tasarruf finansman şirketinde yapılabilecek sözleşme sayısı sınırlandırılacak.
Bir kişi aynı tasarruf finansman şirketiyle en fazla bir taşıt finansmanı sözleşmesi yapabilecek. Aynı kişi ayrıca bir konut veya çatılı iş yeri finansmanı sözleşmesine sahip olabilecek.
Toplam sözleşme sayısı en fazla iki olacak. Sözleşmelerin dağılımı bir taşıt ile bir konut veya çatılı iş yeri şeklinde gerçekleşebilecek.
AYNI ŞİRKETTE İKİ VEYA ÜÇ ARAÇ SÖZLEŞMESİ YAPILAMAYACAK
Sözleşme sayısına getirilen sınır nedeniyle aynı kişinin aynı tasarruf finansman şirketinde birden fazla aktif taşıt finansmanı sözleşmesi yapmasının önüne geçilecek. Aynı şirket üzerinden iki veya üç farklı araç için ayrı tasarruf finansman sözleşmeleri oluşturulamayacak.
Konut ve çatılı iş yeri finansmanında da bir sözleşme sınırı uygulanacak. Bir kişinin aynı şirket bünyesinde bir taşıt ve bir konut veya çatılı iş yeri sözleşmesi bulunması mümkün olacak ancak toplam aktif sözleşme sayısı ikiyi geçemeyecek.
TAŞIT FİNANSMANINDA ÜST SINIR 6 MİLYON 250 BİN TL
Kişi veya aynı risk grubundaki taraflarla yapılabilecek sözleşmelerin parasal büyüklüğüne ilişkin üst sınırlar da yeniden belirlendi. Taşıt finansmanı için yapılabilecek bir sözleşmenin azami tutarı 6 milyon 250 bin TL olacak.
Düzenlemeyle bir kişinin aynı tasarruf finansman şirketinden araç alımı amacıyla yapabileceği sözleşmenin tutarı 6 milyon 250 bin TL ile sınırlandırıldı. Belirlenen tutarın üzerindeki taşıt finansmanı sözleşmelerine izin verilmeyecek.
KONUT VE İŞ YERİNDE ÜST SINIR 62 MİLYON 500 BİN TL
Konut veya çatılı iş yeri finansmanı sözleşmeleri için belirlenen azami tutar ise 62 milyon 500 bin TL olacak. Bir kişi veya aynı risk grubundaki taraflar bakımından ilgili şirketle yapılacak konut ya da çatılı iş yeri finansmanı sözleşmesi söz konusu sınırı aşamayacak.
Taşıt finansmanında belirlenen 6 milyon 250 bin TL’lik sınırın aksine gayrimenkul finansmanında daha yüksek bir üst limit uygulanacak.
TÜM SÖZLEŞMELERİN TOPLAMI 62,5 MİLYON TL’Yİ GEÇEMEYECEK
BDDK yalnızca her bir sözleşmeye ilişkin sınır belirlemekle kalmadı, kişi veya risk grubu bazında toplam sözleşme büyüklüğüne de üst limit getirdi. Bir kişi veya aynı risk grubuna ait tüm tasarruf finansman sözleşmelerinin toplamı 62 milyon 500 bin TL’yi aşamayacak.
Örneğin aynı şirkette hem taşıt hem de konut veya çatılı iş yeri finansmanı sözleşmesi bulunan bir kişinin iki sözleşmesinin toplam tutarı da 62 milyon 500 bin TL sınırının içerisinde kalacak. Taşıt sözleşmesi için ayrıca 6 milyon 250 bin TL’lik bireysel üst sınır uygulanmaya devam edecek.
5 MİLYON TL’LİK EŞİK İLE 6,25 MİLYON TL’LİK SINIR FARKLI UYGULANACAK
Yeni düzenlemede yer alan 5 milyon TL’lik "yüksek tutarlı sözleşme" sınırı ile taşıt finansmanı için belirlenen 6 milyon 250 bin TL’lik azami tutar farklı amaçlarla kullanılacak. 5 milyon TL sınırı, bir sözleşmenin yüksek tutarlı sözleşme kategorisinde değerlendirilip değerlendirilmeyeceğini belirleyecek.
6 milyon 250 bin TL ise taşıt finansmanı sözleşmesinde ulaşılabilecek en yüksek sözleşme tutarı olacak. Benzer şekilde konut veya çatılı iş yerinde 12 milyon 500 bin TL yüksek tutarlı sözleşme eşiği olarak uygulanırken 62 milyon 500 bin TL azami sözleşme sınırı olacak.
RİSK YOĞUNLAŞMASINA KARŞI YENİ SINIRLAR UYGULANACAK
BDDK’nın aldığı kararlarla tasarruf finansman şirketlerinin kaynaklarının hem yatırım araçları hem de müşteri portföyü açısından belirli alanlarda yoğunlaşmasının önüne geçilecek. Fonların daha düşük riskli ve likit finansal araçlarla sınırlandırılması, yüksek tutarlı sözleşmelere yüzde 5 oranı uygulanması ve kişi başına sözleşme sayısının sınırlandırılması aynı düzenleme çerçevesinde hayata geçirilecek.
Kişi veya risk grubu bazındaki parasal üst sınırlar da şirketlerin tek bir müşteri veya bağlantılı müşteri grubunda yüksek miktarda finansman riski taşımasını sınırlandıracak.
ŞİRKETLERE UYUM İÇİN GEÇİŞ SÜRESİ VERİLDİ
BDDK, tasarruf finansman şirketlerinin mevcut işleyişlerini yeni kurallara uygun hale getirebilmesi amacıyla geçiş süresi tanıdı. Şirketlerin fon yönetiminden sözleşme limitlerine kadar ilgili sistemlerini belirlenen tarihe kadar düzenlemesi gerekecek.
Yeni kurallar 1 Ekim 2026 itibarıyla uygulanmaya başlayacak. 1 Ocak 2025’ten sonra kurulan şirketler için yüksek tutarlı sözleşme oranında ayrıca 2027 yılı sonuna kadar devam eden kademeli geçiş hükümleri geçerli olacak.
