Dünya Gazetesi yazarı Naki Bakır, "Makro Bakış" köşesinde yayımlanan analizinde, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın kartlı ödeme verilerini değerlendirerek yılın ilk yarısında tüketici davranışlarında yaşanan değişime dikkat çekti.
Bakır, küresel jeopolitik gerilimler ile ekonomik belirsizliklerin etkisiyle tüketicilerin harcama tercihlerini yeniden şekillendirdiğini, büyük ölçekli yatırımlar ve isteğe bağlı tüketim yerine temel ihtiyaçlara ve nakit yönetimine odaklandığını ifade etti.
KARTLI HARCAMALARDA TUTAR YÜZDE 45,1 ARTTI
Analizde yer verilen Merkez Bankası verilerine göre, Ocak-Haziran döneminde banka ve kredi kartlarıyla gerçekleştirilen ödeme işlemi sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 10,8 artarak 10 milyar 277 milyon 621 bin 643'e yükseldi.
Aynı dönemde kartlı ödeme tutarı ise yüzde 45,1 artışla 15 trilyon 61,4 milyar liraya ulaştı. İşlem başına ortalama harcama tutarı 1.118,97 liradan 1.465,45 liraya yükseldi.
Bakır, işlem tutarındaki artışın işlem sayısındaki yükselişten daha yüksek olmasının fiyat artışlarını yansıttığını belirterek, bunun yaklaşık yüzde 31 seviyesinde "kasadaki enflasyona" işaret ettiğini değerlendirdi.
MARKET VE TEMEL İHTİYAÇ HARCAMALARI ÖNE ÇIKTI
Analize göre kartlı ödemelerde en büyük pay market ve AVM alışverişlerinde gerçekleşti. Bu alandaki işlem sayısı yüzde 14,8 artışla yaklaşık 3,9 milyar olurken, ödeme tutarı yüzde 52,3 yükselerek 3 trilyon 22,3 milyar liraya çıktı.
Market ve AVM harcamalarının toplam kartlı işlemler içindeki payının hem işlem sayısında hem de tutarda arttığını aktaran Bakır, tüketicilerin temel ihtiyaç harcamalarını sürdürdüğünü, bazı ürünlerde ise fiyat artışı endişesiyle önden alım eğiliminin görüldüğünü ifade etti.
KAMU ÖDEMELERİNDE DİKKAT ÇEKEN ARTIŞ
Bakır'ın değerlendirmesine göre, kartla gerçekleştirilen kamu ödemeleri yılın ilk yarısında en dikkat çekici artışlardan birini gösterdi.
Verilere göre kamu, vergi ve prim ödemelerinde işlem sayısı yüzde 19,8 artarak 171,3 milyona, ödeme tutarı ise yüzde 94,5 yükselerek 1 trilyon 288,9 milyar liraya ulaştı.
Analizde, vatandaşların nakit varlıklarını korumak amacıyla vergi, SGK primi, BAĞ-KUR primi, Motorlu Taşıtlar Vergisi, harç ve benzeri zorunlu ödemelerini kredi kartıyla gerçekleştirme eğiliminin arttığı değerlendirmesine yer verildi.
ALTIN VE SİGORTA HARCAMALARINDA YÜKSELİŞ
Bakır'ın analizine göre, güvenli liman olarak görülen altına yönelik kartlı işlemlerde işlem sayısı sınırlı artarken, işlem tutarı yüzde 78 artarak 391,8 milyar liraya ulaştı. Ortalama altın alışverişi tutarı ise yüzde 77,1 yükselerek 30 bin 481,80 lira oldu.
Sigorta ödemeleri de yüzde 72,3 artışla 643,9 milyar liraya yükseldi. Analizde, bu artışta tüketicilerin varlıklarını güvence altına alma isteğinin yanı sıra küresel reasürans maliyetleri ve prim artışlarının da etkili olduğu belirtildi.
İSTEĞE BAĞLI HARCAMALARDA GERİLEME
Analizde, doğrudan pazarlama işlemleri, kumarhane ve içkili mekan harcamaları ile araç kiralama gibi isteğe bağlı tüketim kalemlerinde işlem sayısının gerilediği ifade edildi.
Bakır, söz konusu verilerin tüketicilerin harcamalarını tamamen kısmaktan ziyade önceliklerini değiştirdiğini gösterdiğini belirterek, bütçelerin daha çok temel ihtiyaçlar ve zorunlu ödemelere yöneldiği değerlendirmesinde bulundu.
