Türkiye’de özellikle beyaz yakalı çalışanların yaygın olarak kullandığı uzaktan çalışma modeli, çalışma hayatına yönelik yeni düzenleme çalışmalarıyla yeniden gündeme geldi. İş ve yaşam uyumunun sağlanması, çalışanların verimliliğinin artırılması ve farklı istihdam modellerinin geliştirilmesi doğrultusunda yürütülen çalışmalar kapsamında esnek ve uzaktan çalışma seçenekleri üzerinde duruluyor.
Uzaktan çalışmanın Türkiye’deki yasal altyapısı ise yeni bir düzenlemeye dayanmıyor. Uzaktan çalışma ilk kez 2016 yılında İş Kanunu kapsamında düzenlenirken, uygulamanın ayrıntılarını belirleyen Uzaktan Çalışma Yönetmeliği 10 Mart 2021 tarihli ve 31419 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
HANGİ GÜNLER EVDE, HANGİ GÜNLER İŞYERİNDE ÇALIŞILACAK?
Gündemdeki model kapsamında çalışanın hangi günlerde işyerinde, hangi günlerde uzaktan çalışacağının ve çalışma saatlerinin iş sözleşmesinde belirlenmesi öngörülüyor. Böylelikle çalışma düzeninin gün ve saat bazında sözleşmeye bağlanması planlanıyor.
Mevcut Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nde de çalışma sürelerine ilişkin hükümler yer alıyor. Yönetmeliğe göre uzaktan çalışmanın gerçekleştirileceği zaman aralığı ve süresinin iş sözleşmesinde belirtilmesi gerekiyor. Mevzuatta öngörülen sınırlamalara uyulması şartıyla işçi ve işveren çalışma saatlerinde değişiklik yapabiliyor.
YÜZ BİNLERCE BEYAZ YAKALI EVDEN ÇALIŞIYOR
Uzaktan çalışma, özellikle Covid-19 salgını döneminde Türkiye’de ve dünyada geniş bir uygulama alanı buldu. Salgın döneminde yaygınlaşan model, normalleşme sürecinin ardından da özellikle beyaz yakalı çalışanların çalışma hayatındaki yerini korudu. NTV’nin haberine göre Türkiye’de yüz binlerce beyaz yakalı evden çalışmaya devam ediyor.
Uzaktan çalışma; çalışanın, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında işini evinden veya teknolojik iletişim araçlarını kullanarak işyeri dışında yerine getirmesine dayanan çalışma biçimi olarak tanımlanıyor. Esnek çalışma ise çalışma zamanı, çalışma yeri veya çalışma programı bakımından klasik mesai düzeninden farklı modellerin uygulanabilmesine imkan veren daha geniş bir çalışma biçimini ifade ediyor.
ŞİMŞEK ESNEK ÇALIŞMA MODELİNE İŞARET ETTİ
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, geçen hafta katıldığı canlı yayında esnek çalışma modelinin gündemde bulunduğunu açıkladı. Şimşek, özellikle eğitimde ve istihdamda olmayan gençlere yönelik yeni programlar üzerinde çalışıldığını belirtti.
Şimşek açıklamasında, “Önümüzdeki dönemde genç nüfus 15-29 yaş nüfusu eğitimde ve iş başında olmayan nüfusu hedefleyen güçlü programlar öngörüyoruz. İşin reform boyutu var. Bu kategoriler için daha esnek çalışma modeli Türkiye'nin menfaatinedir. Onun için gündemimiz yoğun, inşallah bu konularda da ilerlemeye devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.
ŞİMŞEK GEÇEN YIL DA UZAKTAN ÇALIŞMA MESAJI VERMİŞTİ
Mehmet Şimşek’in esnek ve uzaktan çalışmaya yönelik açıklamaları daha önce de gündeme gelmişti. Şimşek, geçen yıl Kamu Tasarruf Paketi’ne ilişkin yaptığı açıklamada kamudaki çalışma modellerine yönelik düzenlemeler konusunda mesaj vermişti.
Şimşek, “Kamuda esnek, uzaktan çalışma modellerini daha da geliştireceğiz” ifadesini kullanmış ve mesai saatlerinde bir kısalma olmadan evden çalışma modelinin geliştirilmesinin planlandığını belirtmişti.
ESNEK ÇALIŞMA OVP’DE DE YER ALDI
Evden ve esnek çalışma modeli, 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da da yer aldı. 6 Eylül’de Resmi Gazete’de yayımlanan programda iş gücü piyasasına ilişkin farklı düzenleme ve hedeflere yer verildi.
OVP kapsamında atıl iş gücüne meslek kazandırmaya yönelik programların, yerel iş gücü talebi ve bölgesel ihtiyaçlar dikkate alınarak geliştirilmesi öngörülüyor. İş ve yaşam uyumunun sağlanması ve çalışanların verimliliğinin artırılması doğrultusunda çalışma günlerinin ayarlanması ile esnek süreli istihdam modellerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılması da programda yer alıyor.
ESNEK ÇALIŞMA NE ANLAMA GELİYOR?
Esnek çalışma modeli, çalışanların klasik 09.00-18.00 mesai düzenine ve sabit ofis sistemine bağlı kalmadan çalışma zamanı, çalışma yeri veya program açısından farklı çalışma modellerinden yararlanabildiği düzeni ifade ediyor.
Esnek çalışma kapsamında uzaktan çalışma, farklı çalışma saatleri veya yapılan işin niteliğine göre oluşturulan çeşitli çalışma programları uygulanabiliyor. Uygulanacak model ve çalışma şartları ise işin niteliği ile ilgili mevzuat hükümlerine göre şekilleniyor.
UZAKTAN ÇALIŞMA SÖZLEŞMESİ YAZILI YAPILMAK ZORUNDA
Türkiye’de uzaktan çalışmanın uygulanmasına ilişkin temel kurallar Uzaktan Çalışma Yönetmeliği ile belirlenmiş durumda. Yönetmeliğe göre uzaktan çalışmaya ilişkin iş sözleşmelerinin yazılı olarak yapılması gerekiyor.
Sözleşmede işin tanımı, yapılma şekli, süresi ve yeri ile ücretin ödenmesine ilişkin hususların bulunması gerekiyor. İşveren tarafından sağlanan araç ve ekipmanlar, ekipmanların korunmasına yönelik yükümlülükler, işçiyle kurulacak iletişim ve genel çalışma şartları da sözleşmede düzenleniyor.
ÇALIŞMA ALANININ MALİYETİ İŞÇİ VE İŞVEREN TARAFINDAN BELİRLENECEK
Uzaktan çalışmanın gerçekleştirileceği yerde özel bir düzenlemeye ihtiyaç duyulması halinde gerekli çalışmaların işe başlanmadan önce tamamlanması gerekiyor. Çalışma alanında yapılacak düzenlemeler nedeniyle ortaya çıkacak maliyetlerin nasıl karşılanacağına ise çalışan ile işveren birlikte karar veriyor.
Çalışma alanının oluşturulması veya mevcut alanın uzaktan çalışmaya uygun hale getirilmesi sırasında ortaya çıkabilecek maliyetlerin hangi tarafça ve ne ölçüde karşılanacağı böylelikle taraflar arasında belirleniyor.
EKİPMANLARI KURAL OLARAK İŞVEREN SAĞLAYACAK
Uzaktan çalışanın görevini yerine getirebilmesi için ihtiyaç duyduğu malzeme ve iş araçlarının, iş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmadığı sürece işveren tarafından sağlanması gerekiyor. İşverenin ayrıca sağladığı araçların kullanım esaslarını ve bakım-onarım koşullarını çalışana açık ve anlaşılır biçimde bildirmesi gerekiyor.
İş araçlarının işveren tarafından verilmesi halinde, çalışana teslim edildiği tarihteki bedellerinin de yer aldığı bir liste hazırlanıyor. Belgenin bir nüshası çalışana yazılı olarak teslim edilirken çalışanın imzaladığı nüsha işveren tarafından özlük dosyasında saklanıyor. İş araçlarına ilişkin listenin iş sözleşmesinde veya sözleşmenin eki olarak hazırlanması durumunda ayrıca yazılı belge düzenlenmesi gerekmiyor.
ZORUNLU GİDERLERİN NASIL KARŞILANACAĞI SÖZLEŞMEYE YAZILACAK
Uzaktan çalışma sırasında işin yerine getirilmesinden kaynaklanan ve mal veya hizmet üretimiyle doğrudan bağlantılı zorunlu giderlerin nasıl tespit edileceği ve nasıl karşılanacağı da sözleşmeyle belirleniyor.
İşçi ve işveren arasındaki çalışma ilişkisinde giderlere ilişkin usulün iş sözleşmesinde açık şekilde düzenlenmesi gerekiyor. Böylelikle uzaktan çalışmanın doğrudan işin yapılmasından kaynaklanan zorunlu maliyetlerine ilişkin şartlar sözleşmede yer alıyor.
FAZLA MESAİ İÇİN İŞÇİNİN KABULÜ GEREKİYOR
Uzaktan çalışmada çalışma saatleri de sözleşmeye bağlanan konular arasında bulunuyor. Çalışmanın gerçekleştirileceği zaman aralığı ve süresi iş sözleşmesinde belirtilirken, mevzuattaki sınırlamalara bağlı kalınması koşuluyla çalışma saatlerinde taraflarca değişiklik yapılabiliyor.
Fazla çalışma ise işverenin yazılı talebi ve işçinin kabulüyle, ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilebiliyor. İşveren ile uzaktan çalışan arasındaki iletişimin hangi yöntemle ve hangi zaman aralığında gerçekleştirileceği de tarafların belirleyeceği konular arasında bulunuyor.
VERİLERİN KORUNMASI İÇİN İŞVERENE YÜKÜMLÜLÜK
İşverenin, uzaktan çalışanı işyerine ve yaptığı işe ilişkin verilerin korunması ve paylaşılması konusundaki işletme kuralları ile ilgili mevzuat hakkında bilgilendirmesi gerekiyor. Verilerin korunması amacıyla gerekli tedbirlerin alınması da işverenin yükümlülükleri arasında yer alıyor.
Korunması gereken verilerin kapsamı iş sözleşmesinde belirlenirken, çalışan da işveren tarafından veri güvenliğinin sağlanması amacıyla oluşturulan işletme kurallarına uymakla yükümlü tutuluyor.
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ SORUMLULUĞU DEVAM EDİYOR
Çalışanın görevini evden veya işyeri dışından yerine getirmesi, işverenin iş sağlığı ve güvenliği kapsamındaki sorumluluklarını ortadan kaldırmıyor. İşverenin yapılan işin niteliğini dikkate alarak uzaktan çalışanı iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri konusunda bilgilendirmesi gerekiyor.
İşveren ayrıca gerekli eğitimi vermek, çalışanın sağlık gözetimini sağlamak ve çalışanına temin ettiği ekipmanlarla ilgili gerekli iş güvenliği önlemlerini almakla yükümlü bulunuyor.
HER İŞ UZAKTAN ÇALIŞMA KAPSAMINA GİRMİYOR
Uzaktan Çalışma Yönetmeliği, bazı işlerin uzaktan çalışma yöntemiyle yapılmasına izin vermiyor. Tehlikeli kimyasal ve radyoaktif maddelerle çalışma, söz konusu maddelerin işlenmesi veya atıklarıyla çalışma ve biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan işler uzaktan çalışma kapsamına alınamıyor.
Kamu kurumlarının hizmet alımı yoluyla gördürdüğü işler ile milli güvenlik açısından stratejik öneme sahip birim, proje, tesis veya hizmetlerin hangilerinde uzaktan çalışmanın uygulanamayacağına ise ilgili kamu kurum veya kuruluşu tarafından karar veriliyor.
İŞÇİ YENİDEN İŞYERİNE DÖNME TALEBİNDE BULUNABİLİYOR
İş ilişkisi başlangıçtan itibaren uzaktan çalışma sözleşmesiyle kurulabiliyor. Halihazırda işyerinde çalışan bir kişinin mevcut iş sözleşmesi de işçi ile işverenin anlaşması halinde uzaktan çalışma sözleşmesine dönüştürülebiliyor.
Uzaktan çalışma sistemine geçen işçi, daha sonra yeniden işyerinde çalışma talebinde bulunabiliyor. İşverenin söz konusu talebi öncelikli olarak değerlendirmesi gerekiyor. Zorlayıcı nedenlerle işyerinin tamamında veya bir bölümünde uzaktan çalışmaya geçilmesi durumunda ise çalışanın ayrıca talebi veya onayı aranmıyor.