Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkarak Milli Mücadele’yi başlatmasının üzerinden 107 yıl geçti.
Mondros Mütarekesi’nin 30 Ekim 1918’de imzalanmasının ardından Anadolu’nun birçok bölgesi işgal edildi. İzmir’e Yunan askerleri çıkarken, Adana Fransızlar, Antalya ve Konya ise İtalyanlar tarafından işgal edildi.
Urfa, Maraş, Antep, Merzifon ve Samsun’a İngiliz askerleri konuşlandırıldı. İngiliz donanması ise 13 Kasım 1918’de İstanbul önlerine demir attı.
Cephelerde uzun yıllar görev yapan ve Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı görevinden 3 Kasım 1918’de İstanbul’a dönen Mustafa Kemal, ülkenin kurtuluşu için harekete geçti.
SAMSUN’A ÇIKIŞ SÜRECİ
Samsun ve çevresindeki Rum çetelerinin, İngilizlerin desteğiyle bölgede karışıklık çıkardığı ve Mondros Ateşkes Antlaşması’nın 7. maddesi doğrultusunda bölgeyi işgale açık hale getirmeye çalıştığı belirtildi.
Bölgedeki Türk halkı ise can ve mal güvenliğini koruyabilmek amacıyla teşkilatlanmaya başladı.
İngiliz Yüksek Komiserliği ve Karadeniz Ordusu Başkumandanlığı, 21 Nisan 1919’da İstanbul Hükümeti’ne nota vererek bölgede gerilimin düşürülmesini ve Rumlara yönelik saldırıların önlenmesini istedi.
Bunun üzerine Mustafa Kemal, bölgede asayişi sağlamak amacıyla 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirildi.
İzmir’in işgal edildiği 15 Mayıs 1919’un ertesi günü Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan ayrılan Mustafa Kemal ve silah arkadaşları, 19 Mayıs 1919’da Samsun’daki Reji İskelesi’ne çıktı.
Birinci Dünya Savaşı sırasında Rus bombardımanında Samsun’daki iskelelerin büyük bölümü yıkılırken, yalnızca Fransızlara ait Reji İskelesi ayakta kaldı. Tütün üretimi yapılan bölgede bulunan iskele, “Tütün İskelesi” olarak da anıldı.
HAVZA’DA İLK MİTİNG DÜZENLENDİ
Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı İngilizlerde tedirginlik oluşturdu.
Samsun’da 6 gün kalan Mustafa Kemal, 25 Mayıs 1919’da Havza’ya geçti.
Milli Mücadele sürecinde önemli bir merkez haline gelen Havza’da, Mustafa Kemal’in talimatıyla ilk miting düzenlendi ve İzmir’in işgali protesto edildi.
Mustafa Kemal, Havza’da 18 gün boyunca Milli Mücadele’nin örgütlenmesine yönelik çalışmalar yürüttü.
İngilizlerin baskısı sonucu 9. Ordu Müfettişliği görevinden alınan Mustafa Kemal, Havza’dan ayrılırken halka sivil olarak veda etti.
MİLLİ MÜCADELE TÜM ANADOLU’YA YAYILDI
Samsun’da yakılan bağımsızlık meşalesi daha sonra Amasya, Erzurum ve Sivas’ta sürdürülen çalışmalarla tüm Anadolu’ya yayıldı.
Milli Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından Türkiye Cumhuriyeti, 29 Ekim 1923’te ilan edildi.
Türkiye Cumhuriyeti bu yıl 103. yaşını kutluyor.
“SAMSUN, MİLLİ MÜCADELE FİKRİNİ GÜÇLENDİRDİ”
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, Milli Mücadele’nin Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olduğunu söyledi.
Mondros Mütarekesi’nin 7. maddesinin işgallere zemin hazırladığını belirten Çağlayan, Anadolu’nun birçok bölgesinin işgal edildiğini hatırlattı.
Çağlayan, Samsun’a 9 Mart ve 17 Mayıs 1919 tarihlerinde İngiliz askerlerinin çıkarıldığını ifade ederek, Milli Mücadele’nin yalnızca bağımsızlık değil aynı zamanda milli ve manevi değerlerin korunması mücadelesi olduğunu söyledi.
Mustafa Kemal Paşa’nın Anadolu merkezli bir direniş fikriyle Samsun’a çıktığını belirten Çağlayan, Türk milletinin uzun savaş yıllarının ardından yeni bir mücadeleye hazır olup olmadığının ilk kez Samsun’da görüldüğünü ifade etti.
Çağlayan, Samsun’un Milli Mücadele’deki önemine ilişkin, “Samsun’un Milli Mücadele’deki en önemli rolü, Anadolu merkezinde milli bir mücadele fikrinin gerçekleştirilebileceğine dair Mustafa Kemal Paşa’yı ikna etmiş olmasıdır.” değerlendirmesinde bulundu.
