Zabıtalar yerel yönetimlere bağlı olarak çalışmaktadır. Ana sorumluluk alanları kamu düzeninin ve sağlığının korunmasıdır.
Peki Çarşıda pazarda, işportacı kovalarken gördüğümüz; esnafı denetleyen "zabıta"nın, adını yaklaşık bir buçuk asırdır yaşatmayı başaran en eski kuruluşumuz olduğunu biliyor muydunuz?
Evet geçmişleri 1839 yıllarına kadar uzanıyor.
Ama o tarihlerde "işportacı kovalamak" gibi bugün gülümsediğimiz işler leblebi çekirdek kabilinden.
Asıl görevleri kazalardan şehirlere bütün Devlet-i Aliyye'nin emniyet, asayiş ve huzurundan sorumluluk..
Onlardan önce Osmanlı'da kazalarda Kadılar emrindeki subaşılar, sancaklarda mirliva veya sancak beyleri, eyaletlerde ise miri miran emniyet ve asayiş hizmetlerini görürlerdi.
yeniçeri ağası, cebecibaşı, cebeciler, kapudan paşa, topçubaşı ve topçular, bostancıbaşı ve bostancılar, emniyet ve asayişin sorumlusu idiler..
Hem o tarihlerde hangi emniyet ve asayişten bahsediyorsunuz ki; esnaf, kapısını gece gündüz kilitlemezdi. Halk da öyle.
Belki dış kapının mandalı vurur da bir "Tanrı misafiri" gelecek olur, evimize bet-bereket getirir diye beklenirdi.
Esnaf hele bir yanlış yapsın; kalitesiz mal, hileli terazi, fahiş fiyat.. Ne mümkün. Çünki "Papucu dama atılır"dı!
Esnaf'ın kendi içinde zaten bir "ahilik" teşkilatı vardı.
Başında bir "kedhuda" bulunurdu. Yani hilehud'ayı engelleyen..
Bir esnaf papucu kalitesiz mi yaptı, papuç alınır, damına atılırdı.
Yazık, o esnaf artık iş yapamaz olur, adı "çürükçarıkçı"ya çıkardı! "Papucu dama atılmak" oradan geliyor.
1826’da Yeniçeriliğin ortadan kaldırılmasından sonra emniyet ve asayiş hizmetleri önce ‘Asakir-i Redife’ adıyla yeni bir askeri teşkilata verildi.
1846 tarihinde ilk defa Zaptiye Müşirliği makamı ihdas edildi.
Bütün ülkede Zaptiye hizmetleri doğrudan doğruya bu makama bağlandı.
Bu devreye, ‘Tevhidi Zabıta’ (zabıtanın birleştirilmesi) devresi de denilmektedir.
Zaptiye Müşirliği, bir üst seviyedeki askeri bir makam olan ‘Seraskerlik’ yani bugünün Genel Kurmay Başkanlığı'na bağlandı.
Böylece asıl görevi iç güvenlik ve düzeni sağlamak olan ve tek elden sevk ve idare edilen yeni bir "zabıta" oluştu.
Böylece asıl görevi iç güvenlik ve düzeni sağlamak olan ve tek elden sevk ve idare edilen yeni bir "zabıta" oluştu.
Komutanına "Zabitan", emrindeki erlere de "Zaptiye" denirdi.
Bunlar özellikle kırsalda yol kesen eşkıyanın korkulu rüyası olmuştur.
Kuruluşun kökündeki "Zabıta" ise artık esnafı denetleyen belediye görevlilerine kaldı.