banner38

Yapay et nedir? Yapay et helal mi?

Son günlerde ineklerin hücre dokularından üretildiği söylenen yapay etin faydalarından bahsedilmeye başlandı. Peki bir kültür ortamına yerleştirerek laboratuvarda çoğaltılan yapay et nedir, yapay et helal mi? İşte yanıtı...

Videolar 05.01.2022, 14:33 05.01.2022, 15:18

Yapay et kısaca laboratuvar ortamında üretilen bitkisel bazlı protein formülüdür. Yapay et konusu günümüzün sık tartışılan konularından olmaya başladı.

Yapay et hayvanın kök hücrelerinden hayvana zarar vermeden oluşturulur. Kök hücreler, bir kültür ortamına yerleştirerek laboratuvarda çoğaltılır.

Laboratuvarda üretilen etler, hayvanlardan kök hücre alınması ve bunların laboratuvarda besleyici bir sıvının içine konularak büyütülmesi ile elde ediliyor.

YAPAY ET NASIL ÜRETİLİR?

İlk olarak yapay et üretilirken alternatif protein kaynakları kullanılmaktadır. Kullanılan bu alternatif protein kaynaklarına “et alternatifleri” de denilebilmektedir.

Yaygın olarak kullanılan alternatif protein kaynakları mantarlar (mikroproteinler) ve bitkilerdir.

Sonraki ise yapay et üretilirken canlı mikroorganizma kullanmak yerine laboratuvar ortamında üretilen hücre ve dokularından yapılan in-vitro et ve kültürlenmiş ettir.

Bir diğeri ise genetiği değiştirilmiş organizmaların kullanılmasıdır. Genetiği laboratuvar ortamında değiştirilmiş olan hayvanlardan elde edilen et yapay et olarak kabul edilir.

NEDEN YAPAY ET?

Yapay et üretimiyle birlikte, geleneksel üretim kaynaklı çevreye ve gıda güvenliğine olumsuz etkiye yola açan birtakım faktörlerin elimine edilebileceği düşünülmektedir.

Yapay etin kullanımı ile hayvansal üretim ortaya çıkan metan gazı başta olmak üzere sera gazlarının salınımının olabilecek en az seviye indirilmesinin hedeflendiği söylenmektedir. Bu sayede küresel ısınmanın önüne geçilmesine katkı sağlanmış oluyor.

Ayrıca hayvansal üretim sonucu meydana çıkan orman ve arazilerin tahribinin önüne geçileceği, artan dünya nüfusundan dolayı artan besin ihtiyacı için çok sayıda hayvanın kesilmesinin önüne geçileceği için mutlaka yapay ete geçilmesi gerektiğini savunmaktalar.

YAPAY ET HELAL Mİ?

Yapay et üretimi konusu henüz çok yeni olduğu için bu hususta İslam hukukunun görüşünün paylaşıldığı yeterli ve doyurucu sayıda çalışma bulunmamaktadır. Konuyla ilgili literatür yeni oluşmaktadır.

Bu konuda fıkıhta iki temel kıstas vardır; kültürlenecek kök hücrelerin, eti helal ve İslami usullere göre kesilmiş hayvanlardan alınması ve bu hücrelerin gelişimi için kullanılacak besiyeri ortamının helal kriterlerine uygunluğunun karşılanmasıdır.

YAPAY ETİN OLUMSUZ YANLARI VAR MI?

Bazı araştırmacılar ise laboratuvarda üretilen etlerin güvenilirliğini sorguluyor. Oxford Üniversitesinden bir ekip Şubat ayında yaptığı bir araştırmada ineklerin nitrojen oksit ve metan gazı ürettiğini, laboratuvarda et üretildiğinde ise ortaya karbondioksit çıktığını belirtti. Laboratuvar, et üretimi sırasında ortaya çıkan karbondioksidi enerji kaynağı olarak kullanabiliyor. Metan gazı atmosferde çok daha yıkıcı bir etkiye sahip olsa da karbondioksidin aksine metan yaklaşık 12 yıl içinde çözünerek etkisini kaybediyor. Yani metanın etkisi karbondiokside göre daha kısa süreli.

BİLL GATES ÖNERMİŞTİ

Microsoft’un kurucusu Bill Gates de, küresel ısınmadaki payından dolayı gelişmiş ülkelerin hayvan yetiştiriciliğini bırakıp yapay et tüketimine geçmesi gerektiğini söyledi. Gates’in yapay et ile ilgili önerisi tartışma konusu oldu. Yapay et konusunda soru işaretleri Laboratuvarda üretilen etlerle ilgili hala birçok bilinmez var. Örneğin, yıllık talep artınca üretimi de artırmak için ne kadar fazla enerjiye ihtiyaç duyulacağı ve bu enerjinin nasıl elde edileceği kesinlik kazanmış değil. Ama endüstrideki büyüme göz önüne alındığında yakın zamanda bu konuları daha derinlemesine inceleyen yeni araştırmalar da ortaya çıkabilir. Laboratuvarda üretilmiş ete ‘et’ denir mi?

Laboratuvarda üretilen et, geleneksel et üretimi endüstrilerini kayda değer şekilde sarsıyor. Yapay etin piyasaya sürüleceği vakit giderek yaklaşırken, ABD Sığır Yetiştiricileri Birliği (USCA), ABD Tarım Bakanlığı’na dilekçe yazarak sadece geleneksel şekilde doğan, yetiştirilen ve kesilen hayvanlardan elde edilen ürünlerin ‘et’ olarak tanımlanmasını talep etti. Dilekçe, “Laboratuvarda üretilen ete ‘et’ denir mi?” sorusunu gündeme getiriyor. Laboratuvarda üretilen etler marketlere girmeye daha da yaklaşıyor.

Memphis Meats gibi gelecek vadeden girişimler hayvan hücreleri kullanarak laboratuvar koşullarında yenebilir et üretiyor. Üretilen etin tat ve görüntü açısından gerçek ete benzemesi için çok uğraşılıyor ancak yöntemin fazla zaman alması ve oldukça pahalı olması endüstriyel seviyeye kolayca ulaşmasını engelliyor. Memphis Meats ürünlerinin 2021 itibariyle halka sunulacağını söylüyor fakat Just (önceki adı Hampton Creek) adlı başka bir girişim laboratuvarda üretilen etle yapılan ilk ürünlerini 2018’in sonuna kadar satışa sunmayı planlıyor. Geleneksel et üreticilerinin bu durumdan hiç de memnun olmadığını tahmin etmek zor değil. Bu yüzden de resmi olarak bir çizgi çekmeye çalışıyorlar.

ABD Tarım Bakanlığı’na verilen dilekçe nispeten geniş kapsamlı; hem hayvan hücrelerinden üretilen laboratuvar etini hem de bitki proteinlerinden elde edilen et benzeri ürünleri kapsıyor. Dilekçenin bir kısmı şu şekilde: ‘Et’ tanımı, tüketiciyi o ürünün geleneksel şekilde gerçek hayvanlardan elde edildiğine dair bilgilendirmelidir. Bu yüzden de ‘et’ tanımı, menşe ülkesi ne olursa olsun geleneksel şekilde doğan, büyüyen ve işlenen hayvanlarla sınırlandırılmalıdır. Sentetik ürünler ya da hayvan hücreleri kullanılarak laboratuvarda elde edilen ürünler ‘et’ olarak adlandırılmamalıdır. Dilekçedeki öneri zor bir soruyu da beraberinde getiriyor: “Et nedir?” Dilekçe, etin ‘yiyecek olarak kullanılan hayvan dokusu ya da parçası’ olarak tanımlandığını kabul ediyor ancak laboratuvarda üretilen hayvan dokularının ‘et’ olarak adlandırılmaması gerektiğini, ‘et’ tanımının ‘geleneksel biçimde elde edilmiş hayvan dokusu ya da parçasıyla sınırlı kalması gerektiğini savunuyor. Sonuç olarak bu felsefi bir tartışma. Kesilen bir hayvandan elde edilen biftekle laboratuvarda üretilen etten elde edilen biftek arasında temel bir fark yok. Her ikisi de hayvan hücrelerinden oluşuyor ve görüntü açısından birbirinden ayırt edilemiyorlar. Fakat laboratuvarda üretilen etle yapılan ürünler piyasaya sürüldüğünde, geleneksel et ürünlerinden ayırt edilebilmeleri için muhakkak paketlerinde bir uyarı/işaret olması gerekiyor. Yapay et ürünleri ucuzladıkça ve market raflarında yerlerini alacakları tarih yaklaştıkça bu konuda daha hararetli tartışmalar yaşanacağını da göreceğiz.

Yorumlar (0)
banner35
6
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Yerli veya yabancı aşılardan hangisini kullanmayı tercih ederdiniz?
Yerli veya yabancı aşılardan hangisini kullanmayı tercih ederdiniz?
banner21
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 21 50
2. Konyaspor 20 39
3. Hatayspor 21 35
4. Başakşehir 20 34
5. Adana Demirspor 21 34
6. Fenerbahçe 21 33
7. Beşiktaş 21 32
8. Alanyaspor 21 32
9. Gaziantep FK 21 31
10. Sivasspor 21 30
11. Karagümrük 21 30
12. Kayserispor 21 28
13. Galatasaray 21 27
14. Giresunspor 21 25
15. Antalyaspor 21 23
16. Göztepe 21 21
17. Kasımpaşa 21 21
18. Altay 21 18
19. Rizespor 21 18
20. Ö.K Yeni Malatya 21 15
Takımlar O P
1. Ümraniye 20 42
2. Ankaragücü 20 42
3. Erzurumspor 20 38
4. Eyüpspor 20 36
5. Bandırmaspor 20 33
6. İstanbulspor 20 33
7. Adanaspor 20 32
8. Samsunspor 19 30
9. Tuzlaspor 20 27
10. Gençlerbirliği 20 26
11. Manisa Futbol Kulübü 20 25
12. Boluspor 19 24
13. Kocaelispor 20 24
14. Keçiörengücü 20 23
15. Menemen Belediyespor 20 23
16. Altınordu 20 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 20 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 22 56
2. Liverpool 21 45
3. Chelsea 22 43
4. West Ham United 22 37
5. Arsenal 20 35
6. Tottenham 18 33
7. M. United 20 32
8. Wolverhampton Wanderers 20 31
9. Brighton 20 28
10. Leicester City 18 25
11. Crystal Palace 21 24
12. Southampton 21 24
13. Aston Villa 20 23
14. Brentford 21 23
15. Leeds United 20 22
16. Everton 19 19
17. Watford 19 14
18. Norwich City 21 13
19. Newcastle 20 12
20. Burnley 17 11
Takımlar O P
1. Real Madrid 21 49
2. Sevilla 20 44
3. Real Betis 20 34
4. Atletico Madrid 20 33
5. Real Sociedad 20 33
6. Barcelona 20 32
7. Rayo Vallecano 20 31
8. Villarreal 21 29
9. Athletic Bilbao 21 28
10. Valencia 20 28
11. Espanyol 20 26
12. Osasuna 20 25
13. Granada 20 24
14. Celta Vigo 20 23
15. Elche 21 22
16. Mallorca 20 20
17. Getafe 20 18
18. Deportivo Alaves 20 17
19. Cadiz 20 14
20. Levante 20 11