Türkiye'nin ikinci yerli helikopteri T-625 GÖKBEY

İlk uçuşu söz verildiği tarihte yapılan milli sivil helikopter T-625 GÖKBEY’in ikinci prototibi de uçtu. Sivil yolcu taşımacılığı amaçlı helikopter projesi uluslararası sertifikasyonları almak amacı ile hızla ilerliyor. Bir taraftan testler devam ederken diğer taraftan sertifikasyona hazırlanıyor.

Diğer yandan TUSAŞ’ın, TAI’nin yanı sıra diğer iştiraki yani motor üreten firması TEI’de ABD patenti ile yerli motor üretimi projesi gerçekleştirilerek Türkiye’de ilk defa bir helikopter motoru üretilmiş oldu. S-70 Black Hawk (Sikorsky) helikopterlerinin Türkiye versiyonu T-70 için proje başlatılmış idi. Genel Maksat Helikopter Projesi 5 Aralık 2007 tarihinde alınan Savunma Sanayii İcra Komitesi Kararı ile Kara Kuvvetleri Komutanlığı (K.K.K .lığı), Hava Kuvvetleri Komutanlığı (Hv. K.K. lığı), Jandarma Genel Komutanlığı (Jn. G. K. lığı), Özel Kuvvetler Komutanlığı (Öz. Kuv. K. lığı), Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) ve Orman Genel Müdürlüğü (OGM) olmak üzere 6 kullanıcının toplam 109 adet genel maksat helikopteri ihtiyacını karşılamak üzere 109 adet Helikopter için 218 adet platform üstü için min. 18 adet de yedek motor olmak üzere toplamda 236 adet TEI üretimi, General Electric Aviation’ ın T700-GE-701D turbo şaft motoruna özdeş konfigürasyonlu T700-TEI-701D turbo şaft motoru kullanılacaktır.

GMHP Sözleşmesi, SSM yetkilileri nezdinde TUSAŞ, ve TEI arasında 21 Şubat 2014 tarihi itibarıyla Ankara’da imzalanmıştır. Programda TUSAŞ Ana Yüklenici, TEI ise lisanslı motor üretiminden sorumlu alt yüklenici olacaktır. Şu an bu motorda yerlilik oranı %20 seviyesinde. Ancak söylendiği gibi bir iki yıla kadar %80’e çıkacak.

T-625’e güç verecek 2 adet motor ise T-129 Atak’da kullanılan Turboşaft motor Honeywell LHTEC-CTS800·4AT motorları.

Unutmamak gerekir ki yıllar önce F-16 projesi de böyle başlamıştı. TEI’de yapılan F-16 motorlarının yerlilik oranı sonradan artmıştı. Ancak hem milli hem de yerli yani hem lisansı/patenti hem de tüm üretim aşaması Türkiye’de olacak olan milli helikopter projesi de bir taraftan devam ediyor (TS-1400). T-625 bu motor tamamlandığında milli motoruna da kavuşmuş olacak.

Motor konusunu noktalayıp tekrar GÖKBEY helikopterine dönelim. 5 palli, 6 ton sınıfındaki T-625 Gökbey helikopteri kendi sınıfında fazla helikopter olmaması sebebi ile rakipsiz sayılır. Çünkü rakip sivil helikopterle ya daha ağır yada daha hafif. Dolayısı ile 12+2 pilot ile 14 koltuklu T-625 Gökbey’e nazaran diğer rakipler ya 16 ve yukarısı koltuklu yada 12 ve aşağısı koltuklu. Dolayısı ile Gökbey aradaki 14 koltuk 6 ton pazarına hitap edecek.

TUSAŞ Genel Müdürü Prof. Dr. Temel Kotil’in “Uçuş çok başarılı geçti. İkinci helikopter ile birlikte sertifikasyon süreci başlayacak. Hedef 2021’de helikopterin hizmete girmesi. Bu pazar için çok önemli bir platform olacak” dediğini de hatırlatmak isterim.

TUSAŞ’ın hedefi 5 helikopter projesini de hayata geçirip yıllık 120 helikopter üretimi ile dünyada sayılı firmalar arasına girmek. T-129 Atak Savaş Helikopterinden edindiği tecrübe ve know-how Gökbey’i yapacak olan TUSAŞ-TAI buradan elde edilecek know-how ile de 10 ton sınıfı askeri amaçlı 20 kişi kapasiteli milli genel maksat helikopterini geliştirecek. Diğer iki 2 proje ise Atak-2 (Ağır taarruz helikopteri), T-70 (Sikorsky ile yapılan anlaşma ile 109 adet S-70 Black Hawk helikopterinin lisans altında kısmi üretim+ montaj ile üretimi).

Bildiğiniz gibi TAI’nin iş ortağı AgustaWestland, TAI’ye AW139 gövde imalatı yaptırdı. Bugün dünyada uçan AW-139 sivil helikopterin 200 adetten fazlası Türkiye’de yapılan gövde ile uçuyor. Oysa biz bu helikopteri satın bile almadık. Yıllar önce F-16 ofset programı çerçevesinde USAF’ın 360 adet F-16’sının orta gövdesi ve bazı parçaları Türkiye’de TAI’de yapılmıştı.

Ancak tip olarak çok benzeseler de Gökbey, AW-139 kopyası da değil. Çünkü 1 ton daha hafif ve 3 koltuk daha düşük. T-625 Gökbey helikopterinin teknik verileri ise kısaca şöyle: Kalkış takati 2 x1024 kw / 2 x 1.373 shp, uzunluğu 15.87 m=52 ft, ana rotor çapı 13.20 m=43 ft, standart yakıt tankı 1020 kg=2248 lbs, bagaj hacmi 1.1 m3=35 ft, azami seyir sürati 306 km/s=165 kts, servis tavanı 6096 m=20.000 ft, menzil 740+ km, havada kalış süresi 3,8 saat, ek yakıt tankı kullanılması durumunda 5 saat.

Helikopterin, EASA (European Aviation Safety Authority) ve SHGM (Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü) tarafından sertifiye edilmesi ile ilgili çalışmalar birlikte sürerken TUSAŞ ile İtalyan Avio Aero arasında T625 Gökbey için bir anlaşma imzalandı. Bu anlaşma ile ana dişli kutusu ve kuyruk rotoru için bazı parçalar İtalya/Turin’de bulunan döküm tesisinde üretilmesini kapsıyor.

GÖKBEY sivil amaçlı genel maksat helikopteri ilk uçuşunu Eylül 2018 tarihinde gerçekleştirmişti. 2021 yılında seri üretime geçmesi planlanan helikopterin ilk modellerinde yukarıda bahsettiğim Honeywell LHTEC-CTS800·motoru kullanılacak. Bu motor Atak savaş helikopterinde de kullanılıyor. Ancak sonsuza dek ithal motor kullanacak değiliz. İşte hem Atak hem de T-625 Gökbey’e güç verecek %100 Türk malı motor için TEI TS-1400 Turboşaft motor projesini yürütüyor. Yani bu motor üretilmeye başlandığında hem T-129 Atak, hem T-625 Gökbey tamamen milli motor ile uçacak.

Son olarak Gökbey sivil sertifikasyondan geçtikten sonra eskimiş ve faydalı kullanım ömürlerini çoktan dolmuş UH-1 Huey genel maksat helikopterlerimizi değişmek için Gökbey’in askeri amaçlı genel maksat helikopteri versiyonunu da üretme şansımız olacağını belirtmek isterim. Gökbey aslen sivil amaçlı olsa da gerek askeri versiyonu gerekse 10 tonluk stratejik önemi olan genel maksat helikopterine bilgi eşiği (know-how) oluşturacağı için çok önemli.

Ayrıca bu 6 ton sınıfı askeri genel maksat versiyonunun da yurt için ve yurt dışı çok büyük bir pazar şansı olacaktır. Üstüne 10 tonluk 20 kişilik genel maksat helikopteri de üretildiği takdirde helikopter platformlarında da dışa bağımlılık çok büyük ölçüde azalmış ve sadece CH-47 Chinook gibi ağır nakliye helikopterlerinin alternatifi kalmamış olacak ki bu sınıfta ihtiyaç da çok fazla olmadığı için 10 tonluk genel maksat helikopteri ile belki ikame edilebilir. Atak helikopteri ile savaş helikopteri ithalatını da bitirmiş olan Türkiye böylece başkaca bir helikopter ithalatı yapmak zorunda kalmayacak.

Hakankilic.hsword@gmail.com

https://twitter.com/hkilichsword

YORUM EKLE
YORUMLAR
Engin Yavuz
Engin Yavuz - 2 hafta Önce

Vermiş olduğunuz anlaşılır derli toplu bilgiler için teşekkür ederim hocam. Hoşça kalın.

banner8

banner19

banner6

banner17