MMU TF-X'in motorunu kim ile yapacağız?

Türk Savunma Sanayi ve TSK faaliyetleri hakkından geçen hafta gündemi işgal eden çeşitli olaylar yaşandı. Örneğin ANKA İHA/SİHA’sının daha büyük daha yüksek irtifaya çıkan ve daha fazla mühimmat alan modeli ANKA-2’nin bir iki yıla uçacak olması gibi. “Mavi Vatan” deniz tatbikatının medya yansımaları ve üç denizde birden yapılan ilk tatbikat olması. ASELSAN’ın ZOKA-Akustik Torpido Karşı Tedbir Karıştırıcı ve Aldatıcıları sisteminin Endonezya’dan sipariş alması ve Filipinler için G. Kore tarafından üretilen harp gemisine konulmak üzere sattığımız 30mm MUHAFIZ Uzaktan Komutalı Silah Sistemlerinin fabrika kabul testinin yapılması nev’inden ihracat başarıları vb.

Ancak tüm bunlar Pakistan-Hindistan hava muharebelerinin gölgesinde kaldı. Rivayetler o kadar çeşitli ki Hintliler, Pakistan F-16’sını vurduğunu iddia etseler de Pakistan tarafından düşürülen bir Hindistan uçağının görüntüleri yayıldı ve Mig-21 olduğu anlaşıldı. Ayrıca bir Mi-17 helikopteri ve bir Hunter savaş uçağı yani iki uçak vurdukları iddiası da var.

Öte yandan Hindistanlıların Pakistan’ı zor durumda bırakmak için Amerikan yapımı AIM-120 AMRAAM orta menzilli hava-hava füzesinin bir Pakistan F-16’sından ateşlendiğine dair füze parçalarını göstermesi da ayrı bir komedi idi. Parçaların Tayvan’a ait bir AMRAAM parçası olduğu iddiaları da seri numaralarına bakarak iddia edildi. AMRAAM bizim de kullandığımız ve NATO ülkelerinin temel hava-hava füzelerinden. Bizim düşürdüğümüz Rus Su-24’ü de düşüren füze.

Ancak bu Hint dezenformasyonunun Pakistan karşılığı da var: Pakistanlılar da bir rivayete göre zaten ABD ile araları iyi değil diye F-16 ile Hint uçağı düşürdüklerini saklıyorlar. Diğer rivayet ise Pakistan-Çin ortak yapımı JF-17 ile düşürdük diyerek bu yeni ve yeni yeni ihracat başarıları kazanmaya başlayan uçağın reklamını yapmak.

Açıkçası Pakistan’ın iki uçak bir helikopter düşürdük açılması bana inandırıcı gelse de Hintlilerin dediği gibi JF-17 değil, F-16 görev yapmış da olabilir. Hint yetkililerin medya önünde yaptığı AMRAAM şovu bilemem ama Pakistan hesaplarının JF-17 AMRAAM ile vurdu iddiasına inanmıyorum. JF-17 başka füze ile de tabi ki vurmuş olabilir ama ben JF-17’nin AMRAAM kullanmadığını biliyorum. Çok araştırınca gördüm ki bu söylentinin sebebi de tahmini olarak kanat altında sürekli fotoları ve belki canlı görenlerin yanılgısı ile AMRAAM’ın Çinli benzeri SD-10A füzesi. Gerçekten birebir benziyor ve hava-hava füzelerinin ezbere bilen veya görünce kitaba bakmadan tanıyan biri olmadıkça ayırt etmesi imkânsız.

Neyse bu olay bize şunu gösterdi ki yüzlerce uçağı olan ve dünyada hava gücü olarak sayısal bazda ilk ondaki iki ülkenin enteresan bir geri kalmışlığı var. Hava muharebesini yönetiyorlar ama sosyal medyada ki veya medya savaşını iyi yönetemiyorlar. Diğer yandan Pakistan’ın esir alınan pilotun iade etmesi barış adına gerçekten büyük bir jest idi. Ancak pilotun içtiği çayı dahi fatura etmesi tam bir komedi idi.

Hindistan SU-30MKI gibi çok modern, sofistike Rus uçakları varken 40-50 yıllık Mig-21 ile karşılık vermeye çalışıyor ki karşısındaki ister Pakistan F-16’sı ister JF-17 olsun fark etmez, fazla şansı yoktu zaten. Bu arada Pakistan’ın F-16 konusunda çok deneyimli ve eğitimli olduğunu belirtmek lazım. Pakistan bizden bile önce F-16 kullanmaya başlayan bir ülkedir. Zaten genel olarak çok bilinmese de Pakistan Hava Kuvvetleri’nin eğitim seviyesi çok iyi durumda.

Tüm bunlara rağmen yani yukarıdaki yerli ihracat başarıları ve PAK-Hint olayı hafta sonu medyaya düşen bir haberle benim açımdan unutuldu. Çok daha fazla önemsedim. Financial Times’da çıkan habere göre İngiliz Rolls-Royce firması Milli Muharip Uçak projemiz TF-X’in güç grubunu yani turbofan motorlarını geliştirme işinden çekilecekmiş. Habere göre uçağının motoru için Kale Grup ile ortaklık kuran RR Türkiye’nin fikri mülkiyet paylaşım isteği ve BMC Power’ın projeye katılımı sebebiyle projeyle girdiği ilgili faaliyetlerine son verdiği belirtiliyor. Şirketin CEO’su Warren East; Financial Times’a yaptığı açıklamada, “Türk hükümeti Rolls-Royce ile çalışmak istemiyorsa, başka bir çözüm bulmak istiyorlarsa bu onlara kalmış. Bunun hakkında daha fazla bir şey yapmaya hazır değiliz. Ancak bu konuda yeni bir karar, uzun zaman alır” dedi.

Aslında bildiğimiz kadarı ile henüz resmen ihaleden çekilmediler. Bir süre önce TF-X motorunu geliştirilmesi için seçilecek firmanın tespiti amacı ile yapılan ihaleye veya seçim aşamasına Kale Grup %51, Rolls-Royce’un %49 payla kurduğu TAEC firması aday idi. Yani biten veya sona erecek olan TAEC’in adaylığı.

Diğer yandan hemen Pazartesi Kale Grubundan bir açıklama geldi. Habertürk’e konuşan Kale Grubu TFX Program Lideri Selim Ergün, "Projedeki son teklifimizi Rolls-Royce ile birlikte 2018'in son günlerinde Savunma Sanayii Başkanlığı'na verdik. Hem bizim hem de ortağımızın pozisyonunda herhangi bir değişiklik yok" dedi.

Şimdi sonuç olarak ise durum stabil. Bilindiği gibi MMU TF-X’in dizaynı ve geliştirilmesinde ise Türkiye yani TAI diğer İngiliz havacılık devi BAE ile çalışıyor ve BAE mühendisleri teknolojik destek veriyor, hatta bizzat Ankara’da çalışıyor. Yani motor ve uçak ayrı yürüyor ki buda normal. Motorun hele beşinci nesil yani termal gizliliği içeren ve supercruise (uçağın ekzos-nozuluna yakıt püskürtmeden yani yakıtı su gibi içmeden uzun süre ses üstü hızda uçuş kabiliyeti olan) motorun uçağın uçuş gününe yetişmesi imkânsız. Bu yüzden bir süre önce açıklandığı gibi ilk TF-X modelleri daha doğrusu prototipleri Amerikan GE firmasının GE F11 (5.Nesil olmayan) motorları ile uçurulması düşünülüyor.

Şimdi TF-X başka bir konu olduğu için biz tekrar konumuza yani 5’nci nesil motorunun geliştirilmesine dönelim. Kabaca 5’nci nesil savaş uçaklarının ki TF-X’inde öyle olması amaçlanıyor ve bu kararla yola çıkılmıştı, motorlarının da 4’ncü nesillerden farklı olması gerekiyor. Yoksa Rus Su-57’den farkımız kalmaz. Supercrusie özelliği yanında yukarıda açıkladığım gibi ses hızında uçuşu afterburner olmadan devam ettirme yanında en önemli özelliği hatta daha önemlisi termal gizliliğe sahip olması ki henüz Avrupa’da 5’inci nesil bir uçak üretilmediği gibi 5’nci nesil savaş uçağına güç verecek bir motor da yok. Dolayısı ile İngilizlerin kendi (6’ıncı nesil dedikleri aslında 5++ nesil olacak olan) Tempest ve bizim TF-X Avrupa’nın ilkleri olacak. Şu an ise termal gizliliği yani motorun ısınının kontrol altına alına bilindiği ve uçağın düşman uçaklarının kızılötesi sensörlerince minimum seviyede algılandığı motor kabiliyeti sadece Amerikan F-22 ve F-35’in motoru F135’de var. İşte bu sebepler özetle söylemek gerekirse: Rusya ve Çin’in sürekli hayalet uçaklar denen düşük radar görünürlüklü yani “Stealth” uçakları gördüğünü iddia ettikleri radarlar geliştirirken gelecekte en ayırt edici veya fark atacak teknoloji termal gizlilik olacak. Yani stealth eşittir termal gizliliğe doğru tabi olmayan zorlama bir gidişat var.

Gelmek istediğim nokta 5’nci nesil savaş uçağının motorunun henüz Ruslar ve Çinliler bile istedikleri ölçüde yapamadı, bir anlamda teknolojinin “Nirvana”sı olduğu. Bu sebeple İngilizlerin bile yeterli olup olamayacağı konusunda yorum yapmak geleceği okumak olur. Yani seçimimiz çok önemli. Kulağımıza kulis bilgisi olarak yeni değil, uzun süredir diğer Rus, Çin ve Fransız aday olabilecek firmaların da araştırıldığı geliyor ama henüz Fransızlarda SAFRAN’da üretilmiş bir ürün ve 5’nci nesil uçak yok. İngiltere ile aynı seviyedeler denebilir. Zaten malum Almanya-Fransa, İtalya derken tüm Avrupa’da geçmişteki Tornado, EF-2000 ortaklıkları gibi 5’inci nesil için bir ortaklığa gidiş eğilimi var ki daha ortada tek bir şey yokken bunu 2 yıl önce başka bir yerde mecburen hepsi bileşecek diye yazmıştım. Hala aynı yerdeyim.

Çinliler ve Ruslar J-20 ve SU-57’yi üretti ama J-20 ve teknolojisi satılık değil tıpkı Amerikan F-22 gibi. SU-57 ise hala seri üretimde değil. Kaldı ki İngiltere, Fransa, ABD gibi NATO ülkeleri mantıklı bir seçim iken Rusya-Çin ile savaş uçağı motorunu yapmak S-400/F-35 krizinin çok çok daha ilerisini doğuracak bu sefer de Rusya ile sıkıntı çıkaracaktır. Düşünün savaş demeyelim o zaman zaten yandık, kriz veya kısıtlı çatışma diyelim. Yani 3.Dünya Savaşı olmasın. Karadeniz veya Suriye’de veya dünyanın başka bir yerinde NATO-Rusya arasında kriz çıktı ve biz de destek vermek istiyoruz. Hala NATO’dayız ve uçak gönderdik. Rusya-Çin, Almanya’nın bir ara Güneydoğu’da tanklarımı kullanamazsınız dediği gibi motorlarımı kullanamazsınız dedi. Ne diyeceğiz? “Pardon, TF-X’leri sehven gönderdik, hemen geri çekip %100 ABD-Türk F-16’ları göndereceğiz”?. Daha Rusya’nın Karadeniz’i seyir ve gemisavar füzeleri ile donatarak A2/AD havaları atarak Orgeneral seviyesinde “Karedeniz artık Türk gölü değil, Rus gölü” demelerini söylemiyorum bile. Bir savaş-kriz anında Rus silahı/motoru ile Ruslara karşı savaşmak?

Diğer yandan zaten F-35 ile çok bağımlı olduğumuz ABD’ye TF-X motorunda da bağımlılık düşündürücü olabilir bu sebeple İngiliz farklılığı veya Fransız motor ortaklığı iyi olabilir. Ancak bu ülkeler yani ABD, İngiltere ve Fransa için de yukarıda Rusya-Çin için yazdığım veya yazmadığım sıkıntıların onlarcasını sayfalarca yazabiliriz. Sonuçta ne yapacağız bilmem ama hayırlısı olsun ve keşke kendi başımıza yapacak teknolojimiz olmuş olsa idi demekten başka söyleyecek bir şey bulamıyorum.

Hakankilic.hsword@gmail.com

https://twitter.com/hkilichsword

YORUM EKLE
YORUMLAR
adem ademoğlu
adem ademoğlu - 5 ay Önce

Hakan bey özür dişlerim ama bize tahdit ne Rusya ne de Çin.2016 yılında Twitter sayfasında Deniz kuvvetleri sayfasına Türk bayrağı ve Osmanlı ordusu savaşını koyup 100.önce yenmişyş Şimdiş de hazırız Fiyen ne Rusya ne de Çin. Suriyede sınırımızda bir düşmen yaratmaya çalışan Rusya ve Çin değil NATO müttefiki ABD..Bu gün değil 5-10 yıl içerisinde Türk - Kürt çatışması çıkartmaya çaılştığı, kürtleri silahlandırmasını yanında eğittiğini göz ardı edip NATP ile Çin veya Rusaya savaşırsa ne olacak diyorsunuz.Rusların uçağını düşürdüğümüzde NATO müttefiklerimiz kaçmadı mı ama Rusya işe savaşmayalım diye.ABD istediği kadar tehdit etsin istediği ambargoyu uygulasın az daz az çoktan çok gider.Buyursunlar.Adamlar 2013 deri tehdit ediyorlar çocuklarımız ABD'nin tehditleri altında bir güvenli gelecekmi sağlayacağız.Burnunumazun dibinde düşman yaratıoyrlar niz müttefikiz diyorlar.Belgeselere bile Türkiye'yi düşman olarak koyup algı yönetmeye çalışıyorlar.Bırakalım şu Amerikancılığı Avrupalılar korkmasa ABD dünden saldırırıd Türkiye'ye ama çıkacak savaşın AB ülkelerini etkilememsi imkansız çünkü halen kazanılan imtiyazın Rusya'ya ve Çin'e kaptıralacğı aşikar.Çin'in ve Rusyanın insafına bakacaklar.

Bedirhan
Bedirhan - 5 ay Önce

Hakan Bey basında MMU projesi için geçici motor çözümü olarak General Electric F110 tipi motor kullanılacağı duyurulmuştu. Siz ise F404 tipi motorların kullanılacağını belirtmişsiniz. Bu motorun kullanılacağına dair bilgi doğru mu?

Komik Adam
Komik Adam - 5 ay Önce

Doğru şekilde ele alınırsa ve üzeri güzelce örtülürse Ruslarla uçak motoru tasarlamak kriz felan çıkarmaz. Yani S400 deki gibi hır gür çıkaramazlar. Sadece uygun bir yol izlenmeli. Önce Türkiye Rus-Çin ortak yapımı yolcu uçağı projesine dahil olur. Sonrasında ise özelde ruslarla süpersonik bir yolcu uçağı geliştirileceği kamuoyuna duyurulur. Geliştirilecek uçak motoru gerek yolcu uçağında gerekse başka bir yerde değerlendirilebilir. ABD bunun askeri bir niteliği olacağını bilmesine rağmen ağzını açıp birşey diyemez.. Rusların Su57ler için gelişmiş bir motora ihtiyacı olduğu malum. Bunun için batı bakış açısını ve üretim tekniklerini benimsemiş bir Türkiye'nin çok faydası olacaktır. Rusların olabileceğine %80 üzerinde ihtimal veriyorum ancak japon veya güney kore ile de anlaşma kapılarını sürekli zorlamak da bu işin olmasını çabuklaştıracaktır. Ne avrupa ne de ABD teknolojisini bu alanda alabileceğimize ihtimal vermiyorum. İsrail deyusu olduğu sürece bu iş hayal..

Nizamettin Kaya
Nizamettin Kaya - 5 ay Önce

Biz 5.nesil uçaktan önce pırpır uçağı envantere katamamışken,5. Nesil uçak yapmaktan bahsetmek abesle iştigaldir,1 adet f35 in yıllık bakım maliyeti 7 milyon dolarken, 120 f35 in bakım maliyetini nasıl karşılayacağız,bunu konuşan yok,züğürt tesellisi olarak 5. nesil ucak yapmaktan bahsediliyor,çin kasasında 6 trilyon dolar para ve tersine mühendislik kapasitesi varken bunu tam beceremezken, peh peh gúldürmeyin beni.

Muhammet terlioglu
Muhammet terlioglu - 5 ay Önce

Çok güzel bir yorumdu eğer tf x in motorunu yapmak istiyorsak İngilizlere mecburuz iş BMC lik bir is değil onlar önce Altay in üretimini bir yapsınlar bakalım gerçi onu bile zor yaparlar bence

HAKAN KILIÇ
HAKAN KILIÇ - 4 ay Önce

İlk prototipler için seçilen motor tipini sehven F404 motoru yazmışım. GE F110 olması lazım. Düzeltir, özür dilerim.

banner8

banner19

banner6

banner17