banner38

Depremlerin Anadolu'daki İzleri: Antik Kentler

Deprem Anadolu’nun gerçeği. Tarih boyunca da birçok şehir deprem nedeniyle ağır hasarlar aldı. Bugün ‘antik’ olarak nitelenen pek çok şehir, deprem nedeniyle yerle bir olmuş eski yerleşimler. Troya, Efes, Kekova, Hierapolis hatta eski Erzincan, depremin yaşanmaz hale getirdiği şehirlerden bazıları…

Gündem 22.02.2023, 16:16
Depremlerin Anadolu'daki İzleri: Antik Kentler

Kıtaların hareketi ve Arap Yarımadası’nın Asya’ya çarpması sonucunda Tetis Denizi ya da Tetis Okyanusa olarak bilinen büyük bir denizin ortadan kalktığı, deniz tabanının yükselmesi sonucu Anadolu, Karadeniz, Akdeniz, Aral Gölü ve Hazar Denizi’nin ortaya çıktığı biliniyor. Bu hareket büyük depremlere sebep olan fay kırıklarının da ana nedeni. Fay kırıklarının üstünde bulunan Anadolu’da bu nedenle tarih boyunca büyük depremler yaşanmaya devam etti. Bu depremler, bugün ‘antik’ olarak nitelenen birçok şehri de yaşanmaz hale getirdi ya da tamamen ortadan kaldırdı. Antik şehirlerin çoğu Ege ve Akdeniz bölgelerinde yer alıyor.

Troya Atı Aslında ‘Deprem’ Metaforu Olabilir

Tarih boyunca Anadolu’da etkili olan depremlerin yıktığı şehirlerin en bilinenleri arasında Troya geliyor. Fay hattın tam üzerinde yer alan Troya, liman kenti olarak kurulmuş ancak zamanla Karamenderes Nehri’nin taşıdığı alüvyonlar nedeniyle içeride kalmıştı. 6. Troya olarak bilinen medeniyet döneminde şehir bir deprem tamamen tahrip oldu. Tarih boyunca çeşitli dönemlerde depremlerle yıkılıp yeniden yapıldı. Sonunda tamamen terk edildi. Hatta antik Yunanlıların şehre girmek ve içeride fethetmek için kullandıkları at simgesi de pagan inancında depremden sorumlu olan Poseidon’un simgesiydi ve aslında bir metafor olarak kullanıldığı iddia edildi. 8 kez yeniden kurulan şehrin her döneminde deprem izleri tespit edildi.

Deprem Kurbanı Assos

Troya’ya yakın bir bölgede bulunan Assos antik kenti de deprem nedeniyle yok olan şehirler arasında yer alıyor. Aristo’nun ilk felsefe okulunu kurduğu bir liman kenti iken bin 300 yıl önce meydana gelen şiddetli bir depremle şehir yerle bir oldu.  Yeniden ayağa kaldırılan şehir, şiddetli depremler yaşamaya devam etti ve Orta Çağ’da terk edildi. Çanakkale-Ayvacık fay hattı üzerinde bulunuyor ve antik şehirdeki eserlerin de depremle yok olmasına ilişkin endişeler sürüyor. Son büyük deprem 1944 yılında oldu.

Olympos’u Deprem Vurdu

Antalya sınırları içinde bulunan Olympos antik kenti, bir zamanlar Akdeniz’in gözde limanları arasında yer alıyordu. Likya Birliği’nde 3 oy hakkına sahip 6 şehirden biri, zengin ve sanat eserleri ile dolu bir şehirdi. M.S. 6 ve 7’inci yüzyıllarda meydana gelen depremlerle şehir kullanılmaz hale geldi ve sonrasında terk edildi. Sonraki yüzyıllarda korsanlar dışında şehri kullanan kalmadı ve zamanla tümüyle kendi haline bırakıldı.

7 Bin Yıllık Efes

Troya gibi bir liman şehri iken nehirlerin denizi doldurmasıyla zamanla bu vasfını yitiren Efes, en önemli antik kentler arasında bulunuyor. Büyük oranda ortaya çıkarılan, Büyük Tiyatro, Celcus Kütüphanesi ve Artemis heykeli gibi eserlerle tanınan şehir, M.S. 23-47 yılları arasında büyük depremlerle yıkıldı. Sonraki yüzyıllarda da büyük depremler şehrin önemli ölçüde yıkılmasına neden oldu. Son büyük depremler ise 1360-1361 yıllarında meydana geldi. Efes’in yaşadığı en önemli deprem 262 yılındaki Güneybatı Anadolu Depremi’dir.

Hierapolis’i Deprem Yıktı

Bergama döneminde kurulan Hierapolis, M.S. 60 yılındaki büyük depremde zarar gördü. 7. Yüzyıldaki büyük depremde tahrip olup kent kimliğini yitiren Hierapolis, 14. Yüzyıldaki depremden sonra ise tamamen terk edildi. 2000 yıllık geçmişi olan şehrin 33 büyük deprem yaşadığı tahmin ediliyor. Şehir, Denizli’de Fay Hattı üzerinde bulunuyor.

Depremle Denize Gömülen Kekova

Antalya’nın Demre ilçesi yakınlarındaki Kekova, M.S. 2. Yüzyıldaki bir depremle denize gömüldü. Bir zamanlar gözde bir liman şehri iken bugün denize gömülmüş antik eserleri ile dikkatleri üzerine çekmeye devam ediyor. Şehrin antik dönemdeki adı ‘Dolkisthe’ idi. Büyük büyük kısmı deniz tarafından yutulmuş durumda.

Sagalassos Depremle Terk Edildi

Akdeniz kıyısındaki kentlerden Sagalassos, bir zamanlar gözde bir liman şehri iken 6 ve 7’nci yüzyıllardaki depremlerle büyük hasar aldı. Fethiye Körfezi’nden Rodos Adası’na kadar uzanan bir fay hattı üzerinde bulunuyor. Sagalassos 1957 ve 1959 yıllarında gerçekleşen, şiddeti 7,1’e kadar yükselen depremler de yaşadı.

Laodikya ve Deprem

Denizli yakınlarındaki Laodikya antik kenti, M.Ö. 3’üncü yüzyılda kuruldu.  Oldukça gelmiş bir şehir olarak Roma döneminde yükselişini sürdürdü.  Kurulduğu döneme ait deprem izleri bulunan Laodikya, 610 yılındaki depremde tamamen yıkıldı ve terk edildi. Antik şehirde bulunan izler, tarih boyunca 7 ve üzeri büyüklükte depremlerin yaşandığını ortaya koydu.

Afrodisias

Bugün Aydın ili sınırları içinde yer alan Afrodisias da tarihi boyunca birçok depremden etkilendi. M.S. 4 ve 7’inci yüzyıllardaki büyük depremler, bu ünlü ve büyük şehri yaşanmaz hale getirdi. Şehir, fay hattı üzerine kurulmuştu ve 7’inci yüzyıldaki depremden sonra cazibesini büyük oranda kaybetti.

Rhodiapolis

M.Ö. 8’inci yüzyılda kurulduğu düşünülen Rhodiapolis, Antalya Kumluca yakınlarında bulunuyor. 1’inci derece deprem kuşağında yer alan antik şehir, Bizans döneminde salgın hastalıklar yanında depremler nedeniyle terk edildi.

İstanbul ve Erzincan Yeniden İnşa Edildi

Deprem kuşağında bulunan İstanbul da tarih boyunca depremlerle çoğu kez yıkıldı ancak konumu gereği terk edilen değil, yeniden imar edilen bir şehir olarak varlığını sürdürdü. Bu depremler içinde en ağır olanı, 1509 yılında yaşanan ‘Küçük Kıyamet’ adı verilen bir depremdi. Bu depremden sonra neredeyse tüm şehrin yerine imar edilmesi, Ayasofya’nın da tamir edilmesi gerekti.

Erzincan ise Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde olması nedeniyle tarih boyunca şiddetli depremler gördü. Şehir terk edilmesi ancak 27 Aralık 1939 tarihindeki 7,9 şiddetindeki depremin ardından, yerleşim alanı değiştirildi. Tarihte Erzincan şehir yerleşiminin en az 3 en çok 7 kez değiştirildiğine ilişkin veriler mevcuttur.

Bu Kadarla Sınırlı Değil

Bu şehirlere ek olarak Tripolis, Sardes, Perre, Smyrna, Aigai, Miletos, Magnesia, Knidos, Phaselis, Daskyleion, Kyzikos, Aspendos, Halikarnas gibi şehirlerin de deprem nedeniyle tarih sahnesindeki yerlerini kaybettikleri biliniyor.

Bu şehirlerin depremlerde tahrip olmasında, fay kırıkları üzerinde bulunmaları yanında hemen hepsinin zeminin yumuşak olmasının da etkili olduğu ifade ediliyor.

Yorumlar (0)
banner35
Günün Anketi Tümü
Hafta sonu seçim olsa oyunuzu hangi partiye verirdiniz?
banner21
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 25 60
2. Fenerbahçe 24 54
3. Beşiktaş 25 49
4. A.Demirspor 25 45
5. Trabzonspor 25 44
6. Başakşehir 24 41
7. Kayserispor 25 38
8. Konyaspor 25 34
9. Karagümrük 24 31
10. Antalyaspor 25 28
11. Alanyaspor 25 28
12. Sivasspor 25 27
13. Kasımpaşa 25 26
14. Gaziantep FK 25 25
15. Ankaragücü 24 25
16. İstanbulspor 24 24
17. Giresunspor 24 23
18. Hatayspor 24 23
19. Ümraniye 25 22
Takımlar O P
1. Samsunspor 26 54
2. Eyüpspor 26 53
3. Pendikspor 26 47
4. Rizespor 25 46
5. Keçiörengücü 26 46
6. Sakaryaspor 26 46
7. Bodrumspor 26 41
8. Manisa FK 25 39
9. Boluspor 25 38
10. Bandırmaspor 25 37
11. Göztepe 25 35
12. Tuzlaspor 26 28
13. Altay 26 25
14. Adanaspor 26 25
15. Erzurumspor 25 24
16. Altınordu 25 20
17. Gençlerbirliği 25 17
18. Denizlispor 26 17
19. Yeni Malatyaspor 26 16
Takımlar O P
1. Arsenal 28 69
2. M.City 27 61
3. M. United 26 50
4. Tottenham 28 49
5. Newcastle 26 47
6. Liverpool 26 42
7. Brighton 25 42
8. Brentford 27 42
9. Fulham 27 39
10. Chelsea 27 38
11. Aston Villa 27 38
12. Crystal Palace 28 27
13. Wolves 28 27
14. Leeds United 27 26
15. Everton 28 26
16. Nottingham Forest 27 26
17. Leicester City 27 25
18. West Ham United 26 24
19. Bournemouth 27 24
20. Southampton 28 23
Takımlar O P
1. Barcelona 26 68
2. Real Madrid 26 56
3. Atletico Madrid 26 51
4. Real Sociedad 26 48
5. Real Betis 26 45
6. Villarreal 26 41
7. Athletic Bilbao 26 36
8. Rayo Vallecano 26 36
9. Osasuna 26 34
10. Celta Vigo 26 34
11. Mallorca 26 32
12. Girona 26 31
13. Getafe 26 29
14. Sevilla 26 28
15. Cadiz 26 28
16. Real Valladolid 26 28
17. Espanyol 26 27
18. Valencia 26 26
19. Almeria 26 26
20. Elche 26 13
banner23