banner38

Referandum nedir? Referandum çeşitleri nelerdir?

Sadece demokrasi ile yönetilen ülkelerde yapılan referandum kelimesi dilimize Latinceden geçmiştir. Son yıllarda duymaya başladığımız referandum gündemi meşgul eden ve infiale neden olan konularda halka danışarak karar verme anlamına gelir. Referandum nedir? Referandum çeşitleri nelerdir? Referandumun olumlu ve olumsuz sonuçları nelerdir? Bu soruların cevabını detaylarıyla ele aldık.

Genel 24.11.2022, 10:22 24.11.2022, 11:40
Referandum nedir? Referandum çeşitleri nelerdir?

Referandum nedir?

Seçmen tarafından bir konu veya kanunun oylanmasıdır. Türkçede halkoyu olarak da kullanılır. Basit olarak ele alındığında referandumlar siyasi seçimler gibi vatandaşların oy kullanması prensibine dayanır. Anayasa hukukçuları referendumu temel olarak parlamentodan geçen bir kanunun halk tarafından oylanması usulü olarak tanımlar. Siyaset bilimcilere göre ise referandumlar sadece bir yöntem olmakla kalmayıp özellikle demokrasilerde aynı zamanda meşruiyet ve güç dağılımının doğasını da yansıtmaktadır.

Referandum çeşitleri nelerdir? 

Birden fazla referandum çeşidi olduğu gibi bu çeşitlerin sınıflandırılması, uygulanışı ve sonuçları üzerine de farklı görüşler vardır. Örneğin anayasa hukukçusu Kemal Gözler'e göre referandum, benzer bir uygulama olan plebisitten oldukça farklıdır. Çünkü biçim olarak her ikisi de benzer özellikler taşısa da referandum bir konunun veya sorunun çözümünü hedeflerken, plebisit tartışılan konuyu ortaya getiren ismi oylar. Bunun yanı sıra Gözler, referandumun aslında demokratik bir usul olduğunu, ancak plebisitin özünde antidemokratik olduğunu ve anti demokratik yöneticiler veya diktatörler tarafından kullanıldığını da savunur. Bu durumu plebisit sürecinin önemli bir kısmında seçmenlerin pasif kalıp ancak sonuna dahil olmaları nedeniyle yürütücülerin veya halk temsilcilerinin manipülasyona açık olmasıyla açıklar. Bu konuda Adam Przeworski gibi siyaset bilimcilerin de örtüşen yorumları bulunmaktadır. Hatta Mark Walker, daha da ileri giderek referandumların da plebisitler gibi siyasetçiler tarafından farklı hedeflere ulaşmak için bilinçli olarak manipüle edilebileceğini farklı ülkelerden örneklerle savunur.

Referandum çeşitlerinden en yaygın uygulananlar arasında zorunlu referandum ve ihtiyari referandum sayılabilir. Zorunlu referandum, anayasa veya kanunlar çerçevesinde belirlenen koşullar oluştuğunda otomatik olarak seçmenlerin oyuna başvurmayı içerir. Genellikle oylanan konuların vatandaşlar için hayati önem taşıdığı varsayılır. Bu tür konular arasında savaş ilanı, uluslararası antlaşmalar, devletin mevcut yetkilerinin uluslararası örgütlere aktarılması, anayasaya yapılacak değişiklikler ve hatta bağımsızlık ilanı ile egemen devlet olma kararı sayılabilir. Zorunlu referandumlardan çıkan sonuçlar bağlayıcıdır ve ilgili otoriteler tarafından yürürlüğe koyulması zorunludur.

İhtiyari referandum ise bir grup, parlamento veya yürütme tarafından istenebilir. Bu tip referandumlar çoğunlukla üzerinde uzlaşma sağlanamayan veya toplumu bölen konularda yapılır. İhtiyari referandumların hukuken bağlayıcılığı yoktur. Ancak, sonuçlarını siyasi açıdan görmezden gelmek zor olabilir. Bunun yanısıra, bazı uzmanlar yürürlükte olan bir hüküm veya kanunun kaldırılmasına yönelik yapılan lağveden referandumu (abrogative referendum) bir ihtiyari referandum çeşidi olarak sayarken, bazıları referandum olarak saymaz. Referandumlar çoğu zaman kabul/ret veya evet/hayır gibi iki seçenekli olsa da seçmene ikiden fazla seçenek sunan güncel uygulamalar da vardır.

Referandumun olumlu ve olumsuz sonuçları nelerdir? 

Genel olarak değerlendirdiğinde, referandumlar hem olumlu hem de olumsuz özelliklere sahiptir. Kurallara uygun ve demokrasinin ruhuyla uyumlu olarak uygulanan referandumlar modern toplumlarda giderek artan apolitikleşme eğilimlerini tersine çevirmeye katkı sağlayıp, seçmenlerin siyasi sisteme katılım isteğini olumlu yönde arttırabilir. Dahası, referandumlar halkın görüşünü ortaya koyduklarından varolan yönetimin meşruiyetini inşa etmede veya pekiştirmede olumlu bir rol oynayabilir. Eğer yöneticiler ve halk arasında uyumsuzluk varsa, referandumlar iki taraf arasında görüş farklılıklarını ortaya koyup hükûmetlerin gücünü denetlemeye de katkıda bulunabilir.

Referandumun olumsuz özellikleri arasında ise ilk olarak konuları derinlemesine tartışmadan basitleştirmesi sayılabilir. Bu uygulamanın özellikle birbirinin içine geçmiş veya yakından bağlantılı konuları tek bir çatı altında toplama eğilimi eleştiriye açıktır. Oylamaya sunulan konularda son kararı vermesi istenen seçmenlerin çoğunun konu üstüne fazla bilgisi veya deneyimi olması beklenmez. Bu nedenle seçmenlerin verdikleri karar sadece o anki tercihlerini gösterdiğinden alınan kararların uzun vadede olumsuz sonuçları olabilir. Dahası, referandum sürecinin ve sonuçlarının popülist, demokrasi karşıtı veya diktatoryal eğilimler barındıran yönetimler tarafından manipüle edilme riski de potansiyel olarak her zaman vardır. Bu konuyu eleştirenler, özellikle 20. yüzyıldaki diktatörlerin çeşitli antidemokratik uygulamalarına dikkat çekmektedir. Bunların dışında, özellikle ihtiyari referandumlar, oylanan konu hakkında keskin görüşleri olan kişilerin daha fazla oylamaya katılımıyla toplumun çoğunluğunu temsil etmeyen sonuçları ortaya çıkarabilir.

Yorumlar (0)
banner35
Günün Anketi Tümü
Yerli veya yabancı aşılardan hangisini kullanmayı tercih ederdiniz?
Yerli veya yabancı aşılardan hangisini kullanmayı tercih ederdiniz?
banner21
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 16 37
2. Samsunspor 15 27
3. Rizespor 15 26
4. Pendikspor 15 26
5. Keçiörengücü 15 26
6. Bodrumspor 15 25
7. Boluspor 15 25
8. Manisa FK 15 24
9. Bandırmaspor 15 24
10. Sakaryaspor 16 22
11. Altay 15 21
12. Adanaspor 15 18
13. Göztepe 14 18
14. Tuzlaspor 15 16
15. Erzurumspor 15 14
16. Altınordu 15 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 15 7
19. Denizlispor 15 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4
banner23