banner38

07.11.2021, 18:03

"ÇILGIN PROJE" MİLLİ MUHARİP UÇAĞIN İLK PARÇASI ÜRETİLDİ

TUSAŞ tarafında geliştirilen Türkiye’nin Milli Muharip Uçağı olan ve nihai versiyonu 5’nci nesil olması hedeflenen MMU’nun ilk parçası üretildi ve geçen hafta tanıtımı yapıldı. Gerçekten de radyatöre benzeyen, fakat sanki hayatı uçak parçalarını incelemek ile geçmiş kendi bilmezlerin dalga geçmek amaçlı olarak sosyal medyada “radyatör kapağı” dediği şey aslında: “Ön Orta Gövde”de “Aviyonik Bölme” ile “Yan Silah Bölmesi”ni ayıran ana taşıyıcı parça.

Diğer yandan yine sosyal medyada üzerinde lazerle açılan kanalları freze izleri var diye eleştirenlere de gülüyorum. Çünkü dünyada malzeme teknolojisinin zirvesi olan F-35 uçağına orta gövde üretmiş yani bunun için Türkiye’deki en yüksek teknoloji freze ve CNC tezgahlarına sahip olan ve yine MMU için Türkiye’nin en modern ve yüksek teknoloji içeren kompozit üretim tesisi açan şirketine “Parça üretmiş ama üzerinde freze izleri var üretim hatalı” demek gerçekten çok komik. Havacılık hele askeri havacılık, “ucuz işçilik” üretim hatası veya hatalı üretimi kaldıracak bir alan değil. En modern Alman arabasında lazerle kontrol etsen milimlik hatalı üretim görürsün, arabaya zarar vermez ama 100-150 milyon USD’lik, 9 g çeken, 2,5 Mach’lık hava aracında böyle toleranslarınız yoktur.

Kaldı ki defalarca “sıfır hatalı” F-16 üreterek ödül almış, yani fabrikadan teste çıkıp hiçbir düzeltme gerekmeyen birkaç tane F-16’yı dünyada üreten bir F-16 fabrikasından bahsediyoruz.

Neyse, üretim ve detaylara kısaca değinerek esas konum olan MMU’nun önemine geçmek istiyorum.

Parça üretimi ile Türkiye’nin milli beka projesinde önemli bir kilometre taşı daha geride kalmış oldu. Uçağın alt bölümü ile üst bölümünü birbirine bağlayan kritik parça orta gövdede yer alıyor ve aviyonik bölme ile yan silah bölmesini ayıran ana taşıyıcı yapısal kısmı ifade ediyor. 18 Mart 2023 tarihinde hangardan çıkacak ve 20.000 parçadan oluşacak olan Milli Muharip Uçak projesinde böylece ilk parça üretimi gerçekleşmiş oldu. Hatırlanacağı gibi hali hazırda Türkiye’nin havacılık alanında bağımsızlığına önemli katkı sağlayacak proje kapsamında “Yıldırım test tesisi”, “Ses altı rüzgar tüneli” gibi önemli tesisleri de TUSAŞ ülkemize kazandıracak.

F-35 programında olduğumuz zamanlarda başlanan yani daha F-35 varken başlanan MMU projesinin F-35’in gelmesi veya gelmemesi ile ilgisi olmadığının altını çizerek, MMU’un önemi ve neden yapmak zorunda olduğumuzu anlatmak istiyorum. F-35’in iptalinin tek teknik yansımasının şimdilik kaydı ile 500 lb’lik bomba kapasitesi olan iç silah yuvasının 1000 lb’lik bomba alacak şekilde genişletildiğini eklemekte fayda var.

Örneğin Biden ve Putin bir gece aynı rüyada aksakallı bir dede görseler ve dese ki Türkiye’ye 200’er tane F-35 ve Su-57 hediye edeceksin! Fantezi bu ya, o zaman bizim MMU’ya, F-35’in gelişim sürecinde de 55 milyar USD harcandığını da göz önüne alarak gerek kalır mı gibi bir soru sorsak.

Cevap olarak bağımlılık iyi değil tabi yapalım diyenler çoğunlukta olacaktır. Pe ki 30 yıl yetecek kadar yedek parçayı da uçaklar gibi bedava verseler? O zaman gerek yok lüzumsuz masraf olur, zaten F-35 teknolojisine ulaşmamız zor, daha Ruslar-Çinliler ulaşamadı diyenler olacaktır.

F-35 ayarında bir uçak yapıp yapamayacağımızı zaman gösterecek, tartışılabilir. Ancak “gerek kalmaz” diyenlerin çok çok yanıldığını net ve arkasında sonuna kadar durarak söyleyebilirim. Özetle biz MMU yapmak için MMU yapmıyoruz. Onun geliştirme maliyetine 500 tane F-15X, 100 tane F-35, vermezlerde yüzlerce Rus, Çin uçağı alabiliriz. Ancak 2050 yılındaki Cumhurbaşkanı, 2050 yılındaki TUSAŞ Genel Müdürü’ne: “Elimizdeki F-35, SU-35, J-16 yani ne aldıysak, eskidi bize 6’nesil uçak yapın!” dediğinde o zaman ki SSB başkanı veya TUSAŞ CEO’su yapamayız diyecek. “Neden para çok, binlerce de mühendis mezun ettik sorun ne?” dediğinde de: “ Efendim biz beşinci nesil uçak yapmadık ki, 6 yapalım. Ne teknolojik seviyemiz ne tecrübemiz var hatta HÜRJET’ten başka tasarladığımız turbofan motorlu bir uçak yok. Biz bu büyüklükte bir jet uçağı yapmayı bilmiyoruz ki, bize bir 20-30 yıl vermeniz lazım” diyecekler.

İşte MMU’yu bu yüzden yapmalıyız yoksa gelecekte çocuklarımızın 2050’de 6’ncı nesil, 2070’de 7’nci nesil savaş uçağı yapmasını beklemek şimdiden hayal olur. İşte yıllar önce alınan MMU kararı (daha F-35 varken) bu yüzden çok doğru karar.

Şimdi bu faraziyeyi iki örnekle ispatlayalım. O zaman Habertürk’te Teke Tek programında Fatih Altaylı’ya anlatırken neden “Türkiye’nin gerçek çılgın projesi MMU” dediğimi daha iyi anlayacaksınız. (Kanal İstanbul’a laf atmak için değil. Altı üstü kanal. Sadece paraya bakar, tek sorun para. Türkiye’de inşaat teknolojisi dünya seviyesinde. Ancak Milyarları dökseniz yetkin mühendis ve havacılık teknolojisi yoksa MMU yapamazsınız. SU-35 örneği kapı gibi karşımızda. Türkiye MMU ile aslında uçak yapmaya değil, ilmek ilmek havacılık teknolojisi geliştiriyor, öğreniyor bu da meselenin diğer yönü.)

Şimdi örneklere geçelim: Türk medyasında aylarca yazılan bir yalan haber vardı. Almanya F-35’den çıktı. Sanki girmiş de çıkıyor. İhale bile açmadı. Bunu yazanlar eminim Alman Hava Kuvvetleri komutanının Merkel ile F-35 yüzünden papaz olduğunu ve istifa etmek zorunda kaldığını bilmiyorlardır. Bilselerdi o zaman o komutana zaten vatan haini derlerdi. Komik ve enteresan değil mi? Pe ki kim haklı idi? Merkel haklıydı.

Neden, komutan Amerikan ajanı mıydı? Ya da F-35 Amerika’ya bağımlılık yapar, istersen uçar istemezse uçamaz saçmalıkları sebebi ile mi? Hayır bunların hiç biri değil. Zaten saçma teoriler. Her ikisi de vatansever her ikisi de haklı idi. F-35 çok iyi uçak ve artan Rus tehdidi karşısında eskiyen EF-2000 ve Tornado’ların yerine en uygun tercih olduğu tartışılmaz. Ayrıca NATO ile müşterek harekatlar için de ideal. Zaten Almanların, ABD ile bir sorunu da yok. Olsa zaten alamazlar.

Ancak komutanın ısrarına rağmen Merkel yani sivil inisiyatif haklı idi. Çünkü Merkel’e akıl veren uzmanlar/danışmanları dedi ki: “Bütçe ve tehdit ortamını değerlendirdiğimizde biz savunmaya eskisi kadar para ayırmıyoruz. Dolayısı ile F-35 alırsak yeni uçağa para ayırmayız. Eğer yeni uçak yapamazsak zaten Avrupa’da 5’nci nesil uçak çıkmadı, yetkin havacılık mühendislerimiz boş kalacağı için kaçması bir yana teknolojiyi kaçıracağız ve 2050’lin Şansölyesi mesela Kekkel olsun, 6’ncı nesil yap dediğinde yapacak adam ve teknoloji olmayacak. Dolayısı ile 7’nci, 8, 9 derken 2100’e kadar tüm uçakları ABD’den daha doğrusu ithal etmek zorunda kalacağız.” (Oysa EF-2000 ve Tornado Avrupa ortak projeleri idi ve ortak ürettiler.)

Sonra bu kadar doğrultusundan İkinci Dünya Savaşı’ndan beri ilk defa Almanya tek başına yeni bir uçak yapma kararı aldı. Bu sefer Avrupa yoktu. Önce 6’nci nesil yapacağız diyerek yüksekten uçtular. Baktılar kimse inanmadı ve uçuk bir hedefti. Sonra 5,5 dediler. Nihayetinde tek başına altından kalkacaklarına güvenemediler ve 5,5 iddiasında ki başka bir proje olan Fransız Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (Future Combat Air System) FCAS projesine girdiler. Şu an Fransızlarla çok anlaşmazlık yaşadıkları Avrupa savunma medyasına yansısa da İspanya da bu projeye dahil oldu. Sonuç olarak Almanya askeri havacılık daha doğrusu beşinci nesil savaş uçağı teknolojisinden geri kalmamak için F-35 gibi bir uçağa hayır dedi ve dahil oldu. Yani bizim gibi zamanında ikisini de götürecek bir bütçeyi ayırmadı. Tercih ve tehdit algısı meselesi.

Diğer müşahhas örnek de Japonya. Takipçilerim hatırlayacaktır 4-5 yıl önce Japon Stealth deneysel teknoloji gösterim uçağı X-2 üzerine iki yazı yazmıştım. Daha İngilizce yazı bile yokken, Japoncalardan translate ve Japonca bilen takipçilerim sayesinde hala daha muadili olmayan yazılardı. Derken Japonlar bu proje çok pahalı bütçe yetmez daha bunu X-3/F-3 yani gerçek uçağa çevirmek için 5 milyar USD daha lazım diyerek iptal etti. Ne kadar üzülmüştüm. Japonlar için değil, benim yazılar çöpe gitti diye.

Ancak ne oldu? F-110 GE-129 motoru kadar dahi gücü olmayan fakat dünyada Amerikalılardan sonra termal motoru yani 5Gen uçağa yaraşır motoru yapan (üstelik itki vektör yönlendirme sistemi olan motor), defalarca test uçuşu yapan X-2 Shinshin projesi iptal edilince Japonya’da garip şeyler olmaya başladı. Havacılık ve havacılığa da dolaylı hizmet eden birçok firma/fabrika/sektörden mühendisler başka firmalara, sivil sektöre veya ülkelere gitmeye başladı. Ne oldu? Japonya kan kaybetmeye başladı. Oysa fotolarda gördüğünüz birçok Amerikan uçak ve helikopterini lisans altında Japonya’da üreten ve motorları Amerikan olmak şartı ile yine fotolarda gördüğünüz F-1, F-2, YS-1, US-1, US-2, C-1,C-2 savaş, amfibi, deniz karakol ve kargo uçaklarını ve OH-1 taarruz helikopterlerini üreten dev bir havacılık altyapısına sahip.

İşte Japonlar da Almanlarla aynı tehlikeyi gördü. Üstelik çok ciddi bir F-35 müşterisi. Hatta öyle ki mini uçak gemisine dönüşen helikopter gemilerinin güvertesindeki F-35B sayısı adam gibi CATOBAR sınıfı uçak gemisi olan Fransa’nın gemi üstündeki uçak sayısından (40) daha fazla olacak.

Sonuçta Japonya’da doğru yolu buldu. F-3 5’nci nesil savaş uçağı projesini başlattı yani X-2’nin üzerine ondan büyük gerçekten silah taşıyacak versiyonu için. Paraya kıydılar ama bir sorun vardı. Teknolojik açıdan kendilerine güvenemediler. X-2 zamanında Rusya ve Çin’in ilerisinde idi ama geri kalmıştı. Tıpkı bizim MMU için İngiliz firması ile anlaştığımız gibi hatta bizden daha derin ortaklıkla en büyük üç ABD havacılık firması ile anlaştılar ve Japonya’ya özel Japon 5.nesil savaş uçağı geliştirme projesi yeniden başladı.

Türkiye-MMU, İngiltere (İsveç ve İtalya da dahil oldu) TEMPEST, Fransa liderliğinde Almanya-İspanya FCAS, Japonya F-3, Rusya SU-70, Çin J-20 ve J-31/35 serisi, Güney Kore KF-21 ve Hindistan hala daha muallak olan AMCA projesini yürütüyor. ABD ise 6’nci nesil uçağın henüz fotosu yansımasa da test uçuşlarına başladığını açıkladı. (4-5-6’ncı nesil ne demek aradaki farkları anlatan çok yazım var malum. Yazıyı çok uzatmamak için bu mevzuya girmiyorum.)

Sonuçta tüm bu ülkeler doğru yolda çünkü 2050’de de rekabetçi bir 6 veya 7’nci nesil yapmak istiyorlarsa şimdiden 5’nci nesil savaş uçağı projelerini başarmaları hatta başaramazlarsa da çalışmaları lazım. Sonuçta Kore uçağı KF-21 stealth olmayan bir model olarak çıktı. İşte bizim de yukarıda anlattığım gerekçelerle, blok blok ilerleyecek MMU’yu ne zaman veya nasıl yaptığımız değil, yapmaya başlamamız ve gayret etmemiz çok doğru ve stratejik bir karar.

Hakan Kılıç

Savunma Analisti

@hkilichsword

https://web.archive.org/web/20171023101532/http://www.kokpit.aero/gelecegin-savas-ucagina-japon-bakisi-1

https://web.archive.org/web/20170116124354/http://www.kokpit.aero/gelecegin-savas-ucagina-japon-bakisi-2

Yorumlar (3)
HAKAN KILIÇ 4 hafta önce
İtalya'yı Fransız FCAS projesinde yazmışım. Ancak sonradan İngiliz TEMPEST projesine dahil oldular.
Serkan aydin 4 hafta önce
Mmu projesine başlamamız takdire sahan ve Türkiye'nin bekası için elzem bir bahis..fakat kafama takılan bir detay var..Almanya,İngiltere ve Japonya bizden havacılık teknolojisi de olmak üzere teknolojik olarak hatırı sayılır ölçüde ilerideler.ve bu üç ülke de tek başlarına 5.nesil uçağı imal etme de çekingen davranmış; Almanya, Fransa ve İspanya ile İngiltere ise İsveç ve İtalya ile Japonya ise ABD'li havacılık firmaları ile müşterek gelistirme yolunu seçmişler..peki biz tek başımıza bunun altından kalkabilcekmiyiz?eğer uretebilirsek bile 5.nesil sınıfındaki uçakların tüm kriterlerine isterlerine özelliklerine uygun bir uçak olucak mi?Güney Kore nin ürettiği uçak stealth özelliğin den yoksun demişsiniz.stealth özelliği olmayan bir uçak 5. jenerasyon bir uçak kategorisine girer mi?bence girmez..bizim ingiltere ile ortaklığımız ne düzeyde..her halükarda bu iş kolay bir iş değil Türkiye için.hindistan örneğine bakılabilir, yılan hikayesine döndü ucak mevzusu hindistan da.mmu projesinden uretilcek olan uçağın hersey yolunda gitse bile 2035 den önce operasyonel olmuyacagi kanaatindeyim.ama dediğiniz gibi bu proje devam etmeli başarısız olsak bile bize kazandıracağı çok şey olacaktır.
Serkan aydin 4 hafta önce
Mmu projesine başlamamız takdire sahan ve Türkiye'nin bekası için elzem bir bahis..fakat kafama takılan bir detay var..Almanya,İngiltere ve Japonya bizden havacılık teknolojisi de olmak üzere teknolojik olarak hatırı sayılır ölçüde ilerideler.ve bu üç ülke de tek başlarına 5.nesil uçağı imal etme de çekingen davranmış; Almanya, Fransa ve İspanya ile İngiltere ise İsveç ve İtalya ile Japonya ise ABD'li havacılık firmaları ile müşterek gelistirme yolunu seçmişler..peki biz tek başımıza bunun altından kalkabilcekmiyiz?eğer uretebilirsek bile 5.nesil sınıfındaki uçakların tüm kriterlerine isterlerine özelliklerine uygun bir uçak olucak mi?Güney Kore nin ürettiği uçak stealth özelliğin den yoksun demişsiniz.stealth özelliği olmayan bir uçak 5. jenerasyon bir uçak kategorisine girer mi?bence girmez..bizim ingiltere ile ortaklığımız ne düzeyde..her halükarda bu iş kolay bir iş değil Türkiye için.hindistan örneğine bakılabilir, yılan hikayesine döndü ucak mevzusu hindistan da.mmu projesinden uretilcek olan uçağın hersey yolunda gitse bile 2035 den önce operasyonel olmuyacagi kanaatindeyim.ama dediğiniz gibi bu proje devam etmeli başarısız olsak bile bize kazandıracağı çok şey olacaktır.
banner35
10
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Yerli veya yabancı aşılardan hangisini kullanmayı tercih ederdiniz?
Yerli veya yabancı aşılardan hangisini kullanmayı tercih ederdiniz?
banner21
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 15 39
2. Konyaspor 14 26
3. Hatayspor 14 26
4. Fenerbahçe 14 24
5. Alanyaspor 15 24
6. Galatasaray 15 23
7. Başakşehir 14 22
8. Karagümrük 14 22
9. Beşiktaş 15 21
10. Adana Demirspor 15 20
11. Sivasspor 15 19
12. Antalyaspor 14 18
13. Altay 15 18
14. Gaziantep FK 14 18
15. Giresunspor 14 16
16. Kayserispor 14 16
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 14 11
19. Kasımpaşa 15 11
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Erzurumspor 13 28
2. Ümraniye 13 27
3. Ankaragücü 14 27
4. Eyüpspor 14 27
5. Bandırmaspor 14 25
6. Tuzlaspor 13 21
7. İstanbulspor 14 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Gençlerbirliği 14 20
10. Samsunspor 13 19
11. Adanaspor 15 19
12. Menemenspor 13 17
13. Boluspor 13 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 14 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Man City 15 35
2. Liverpool 15 34
3. Chelsea 15 33
4. West Ham 15 27
5. Arsenal 14 23
6. Tottenham 13 22
7. M. United 14 21
8. Wolverhampton 15 21
9. Brighton 15 20
10. Leicester City 14 19
11. Crystal Palace 14 16
12. Brentford 14 16
13. Aston Villa 14 16
14. Southampton 15 16
15. Everton 14 15
16. Leeds United 14 15
17. Watford 15 13
18. Burnley 14 10
19. Newcastle 15 10
20. Norwich City 14 10
Takımlar O P
1. Real Madrid 16 39
2. Sevilla 15 31
3. Real Betis 16 30
4. Atletico Madrid 15 29
5. Real Sociedad 16 29
6. Rayo Vallecano 15 24
7. Barcelona 15 23
8. Athletic Bilbao 15 20
9. Espanyol 15 20
10. Osasuna 15 20
11. Valencia 15 19
12. Mallorca 16 19
13. Villarreal 15 16
14. Celta de Vigo 15 16
15. Granada 15 15
16. Deportivo Alaves 15 14
17. Elche 15 12
18. Cádiz 15 12
19. Getafe 15 10
20. Levante 15 7